Eucmenomics

Mutsuz Olmanın İmkansızlığı

2011-05-28T10:34:00.006+02:00

Stumbling on Happiness kitabının yazarı ve Harvardlı psikolog Danial Gilbert'ten "Mutluluk" üzerine oldukça ilginç bir TED konuşması.

"Başınıza ne gelirse gelsin 3 ay sonra o olayın mutluluğunuz üzerine olan etkisi ortadan kalkıyor"

"Değiştiremeyeceğiniz şeylerle mutlu olmayı öğreniyorsunuz"

Mutluluk İktisadı alanında incelenmiş bir durum mudur acaba?

!..eucmenomics.com erişim sorunları..!

2011-04-10T16:53:00.006+02:00

Bir süredir, blogger ve blogspot'a uygulanan erişim yasaklarından eucmenomics.com da etkilenmektedir. Bilginize sunulur.
Sorunun çözülmesi dileğiyle...

For a long time, eucmenomics.com is also negatively affacted from the bans by Turkish government and courts on blogger and blogspot. FYI.
We hope this problem is resolved soon...

Şirketiçi Avukatların İletişim Belgelerine İmtiyaz Yok

2010-10-29T12:23:00.004+02:00

Avrupa Komisyonu'nu dava eden Akzo Nobel Chemicals Ltd and Akcros Chemicals Ltd., davalarında rekabet otoritesi yetkilileri tarafından yerinde inceleme sırasında şirkette bulunan ve şirketiçi avukat ile şirket yönetimi arasındaki iletişimindeki rekabet hukukuna ilişkin tavsiyelere ilişkin belgelerin avukat-müvekkil gizliliği imtiyazından faydalanması gerektiğini iddia etmişti. Avrupa Adalet Divanı ise verdiği kararda şirket-içi avukatların müvekkillerinden yeterince "bağımsız" olmayacaklarından maaşlı avukat ile müvekkiller arası iletişimin bu imtiyazdan faydalanamayacağına hükmetti.

Uzunca bir süredir, şirket-içi avukat yazışmalarının imtiyaz kapsamında olup olmadığı tartışıyordu. Bahsekonu davaya ilişkin Avrupa Birliği İlk Derece Mahkemesi, Akzo Nobel v. Komisyon Kararı’nda “bağımsız avukat” kavramı üzerine bir tartışma yapmış ancak birlikte üye ülkeler arası ortak bir mevzuat olmamasından olmadığnı ileri sürerek bu kapsamda bir belirsizlik olduğu ifade etmiş ve ATAD’ın AM&S v. Komisyon davasında verdiği karara uygun olarak Komisyon uzmanlarının yerinde incelemede elde ettiği şirket içi avukat-müvekkil yazışmalarının bahse konu imtiyaz kapsamında olduğu iddiasını reddetmişti. Temyizde ise ATAD yukarıda aktardığım şekilde ilk derece mahkemesinin kararını onayladı.

Rekabet hukukuyla ilgili bir kaynak olan Mondaq'ın haberine göre ise Lizbon Anlaşması ile Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonu'nun, AB Hukukunu bağlayıcı etkiye kavuştuğundan Akzo'nun kararı Strazburg mahkemlerine taşıyıp taşımayacağı merak ediliyor.

Freakonomics'ten...

2010-08-05T16:37:00.002+02:00

"Morality, it could be argued, represents the way that people would
like the world to work—whereas economics represents how it actually
does work. Economics is above all a science of measurement. It comprises
an extraordinarily powerful and flexible set of tools that can reliably
assess a thicket of information to determine the effect of any
one factor, or even the whole effect. That’s what “the economy” is,
after all: a thicket of information about jobs and real estate and banking
and investment. But the tools of economics can be just as easily
applied to subjects that are more—well, more interesting."

"Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything"
Revised and Expanded Edition
Steven D. Levitt and Stephen J. Dubner

Makroekonomide Davranışsal İktisat Her Derde Deva mı?

2010-07-15T13:11:00.004+02:00

Carnegie Mellon Üniversitesi'nden Loewenstein (iktisat-psikoloji PhD. hmm) ve Duke profesörü Ubel'den NYT'de yayınlanan bir op-ed "Economics Behaving Badly"

Yazı, gittikçe popülerleşen davranışsal iktisadın, obezite, emeklilik için yapılan birikimlerin düşüklüğü gibi sorunların nedeselliğini bulmakta işe yaradığını ancak politika yapıcıların çözüm için davranışsal iktisat bulgularına fazla bel bağladığından dert yanıyor.

Örneğin, obeziteye karşı "yemeklerin üzerine kalori etiketleme zorunluluğu" uygulamasının aslında çok düşük bir etkiye sahip olduğunu en etkin çözümün standart ekonomik modelin önerdiği çerçevede yüksek kalorili yiyeceklerin vergilendirilmesi ya da bu konudaki tarımsal desteklerin düşürülmesi olduğu iddia ediliyor.

Doktorların, promosyonlara göre ilaç reçete etmesindeki etik sorunsallığın çözümü olarak bu uygulamanın kanundışı sayılması yerine sadece doktorların aldığı bu promosyonların ilan edilmsine yönelik uygulamanın ne kadar işe yarayacağı sorgulanıyor. Yani sözde, bilgi eksikliği olan tüketiciyi bilgilendirirsek davranışsal iktisat işlemeye başlar ve bu sorun tutum ve davranış değişiklikleriyle çözülür.

Davranışsal iktisadın makro alanda kullanımına yönelik güzel bir eleştiri.

Borç Alıp Tasarruf Yapmak

2010-04-02T23:08:00.004+02:00

Duyduğuma göre bir bankadan kredi çekip bunu vadeli mevduata yatırıp bayağı bir birikim yapabilen insanlar varmış. İrrasyonel gelse de çok mantıksız bir durum değil bu. Tasarruf yapmanın en büyük zorluğu kişinin bu kadar tüketim güdüsü (reklamlar, trendler, hayat tarzları, kredi kartı kampanyaları, bonuslar) içinde kendini birikime adayabilmesidir. Kredi olarak çektiğiniz bir parayı, faize yatırdığınız zaman o krediyi ödemek, faize yatırdığınız parayı da çekmemek üzere çok güçlü bir güdü oluşuyor. Örneğin 10.000 TL kredi çekip faize yatırdığınızı düşünelim.

Vakıfbank Taksitli İhtiyaç Kredisi 12 ay vadeli 1,39 faizle 10.000 TL kredi çektiğinizde 12 ay sonunda toplam 11.069,22 TL ödemiş oluyorsunuz. Buna 260 TL dosya masrafı ve hayat sigortası eklediğinizi düşünür isek toplamda 11.329,22 TL ödüyorsunuz.

Şimdi de mevduat faizine bakalım. 10.000 TL'yi %8,50'den vadeli mevduata yatırıp faiz alırsanız 12 ay sonunda toplam (vergi düşüldükten sonra) 10.722,50 TL alıyorsunuz.

Yani 11.329,22-10.722,50= 606,72 TL

Yani net soru şu: bir yıl boyunca 10.000 TL biriktirmek için 606,72 TL harcar mısınız? Bu oran tabii ki kişinin tasarruf -ve tabii harcama- eğilimi ile ilgili. Eğer, mevcut harcama alışkanlıklarınız ile ben bir yıl içinde bu parayı biriktiremem diyorsanız belki de 606,72 TL'yi gözden çıkartıp bir birikime sahip olabilirsiniz.

Konuyla ilgili bir makale burada. Abstract da aşağıdadır efenim. Makaledeki atıfa aynen katılıyorum: "Likit olmayan tasarruflar bir öz-kontrol (self-control) aracııdır" Repetto and Tobacman (2001). Makale biraz ayrıntı. Ama literatür taraması ve referanslar konu ile ilginenler için bir kapı açıyor:

A Behavioral Model of Simultaneous Borrowing and Saving
Karna Basu
Department of Economics, University of Chicago
June 27, 2008
Abstract
Why do individuals borrow and save money at the same time? I present a model in
which sophisticated time-inconsistent agents, when faced with a future investment opportunity,
rationally choose to save their wealth and then borrow to fund the investment. The
combination of savings and a loan generates incentives for future selves to invest optimally
by punishing over-consumption. This paper contains two main results. First, I show that
agents who simultaneously save and borrow can have higher lifetime welfare than those who
don’t. Second, I show that agents who have access to a non-secure savings technology can
be better off than those who only have access to secure savings.

Türkiye'nin Yolsuzluk Başarısı

2010-01-23T12:45:00.003+02:00

Hayır ironik bir başlık değil.

NTV'nin haberine göre Türkiye 54 ülke arasında yolsuzluğun en az olduğu 3. ülkeymiş. Haber PWC'nin Küresel Ekonomik Suç adlı anket ve raporuna dayandırılıyor. Haberden bir alıntı:

"Türkiye'nin, yüzde 15 oranındaki yolsuzluk oranıyla, yüzde 30 olan dünya ortalamasının çok altında olduğuna dikkat çekilen raporda, en az yolsuzluğun görüldüğü ülkenin Japonya olduğu, Japonya'yı da Hong Kong ile Türkiye'nin izlediği ifade edildi.

Yolsuzluğun, yüzde 20'nin altında olduğu ülkeler arasında, İsveç, Singapur, İsviçre, Finlandiya ve Romanya gibi ülkeler bulunuyor.
Yolsuzluğun en çok bulunduğu ülkelerin arasında ise birinci sıradaki Rusya'yı, Güney Afrika, Kenya, Kanada, Meksika, Ukrayna, İngiltere, Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkeleri izliyor."

Enteresante...

En Sevmediğiniz Gün Pazar Mı?

2009-12-26T12:16:00.008+02:00

Özellikle öğrencilik sonrası iş hayatı rutini insanların haftanın hangi günlerinde mutlu hangi günlerinde mutsuz olduğunu etkiliyordur. Tüm hafta çalışan birisi için hafta sonunun habercisi Cuma günü en güzel gün, işgünlerinin başlangıcını gösteren Pazartesi bir "sendrom" sayılabilecektir. Kimileri için ise hafta ortası olan Çarşamba bir işkencedir.

Neyse ki bunu toplumsal düzeyde analiz etmek için mutluluk iktisadı gibi davranışsal iktisat dalları var. :)

En altta abstractını aktardığım makale Gothenburg Üniversitesi'nden Alpaslan Akay ve Peter Martinsson'un. Kasım 2009 tarihli.

Makalede Almanya'da 1985-1997 yılları arasında her yıl 16000 birey ile yapılan görüşmelere göre oluşturulmuş ekonometrik analizlerin sonucunu aktarıyor bize. Oldukça geniş bir örneklem. Araştırmacıların hipotezleri haftanın günlerinin bireylerin mutluluğunu (subjective well-being) etkileyip etkilemediği, etkiliyor ise hangi günlerin anlamlı olarak farklılaştığı üzerine.

Makalede öne çıkan ve vurgulamak istediği sonuçlar şu şekilde:

- Almanların mutluluk seviyesi genel olarak Cuma, Cumartesi ve Pazar günleri, haftanın diğer günlerine oranlar düşüyor!
- Pazar günü almanların en mutsuz olduğu gün!
- Örneklem, iş sahibi olmak ya da olmamak, evli-bekar ayrımı, Doğu Almanya-Batı Almanya yerleşikliği, yaş gruplarına göre de analiz edilmiş.
- Evliler, bekarlardan genel olarak daha mutlu ancak yine cuma, cumartesi ve pazar günleri en mutsuz günleri.
- Bekarlar için en mutsuz gün Pazartesi. (Burada sonuç farklılaşıyor)
- Doğu Almanyalılar batıya göre genel olarak daha mutsuz ancak Cuma günlerini pazartesi günlerine göre daha olumsuz niteliyorlar. (Doğu Almanya'daki sosyalist günlerden kalma bi anlayış olsa gerek)
- 25 yaş altı ve 55 yaş üstü almanlar için haftanın günlerinde anlamlı bir farklılaşma yok. 26-35 yaş arası pazar, 36-55 yaş arası Cumartesi-Pazar en mutsuz günler.

Makalede, yapılan görüşmeler için seçilen günlerin görüşmeci tarafından ya da görüşme yapılan tarafından seçilmiş olma olasılığının etkisi de analiz edilmiş.

Haftanın en sevmediğimiz günü...

Bence de Pazar!

Sundays Are Blue: Aren’t They?
-The Day-of-the-Week Effect on Subjective Well-Being and Socio-Economic Status
Alpaslan Akay
IZA, Germany
Department of Economics, University of Gothenburg, Sweden
Peter Martinsson
Department of Economics, University of Gothenburg, Sweden
Abstract
This paper analyses whether individuals are influenced by the day of the week when reporting subjective well-being. By using a large panel data set and controlling for observed and unobserved individual characteristics, we find a large day-of the-week effect. Overall, we find a ‘blue’ Sunday effect with the lowest level of subjective well-being. The day-of-the-week effect differs with certain socio-economic and demographic factors such as employment, marital status and age. The paper concludes with recommendations for future analyses of subjective well-being data and design of data collections.
Keywords: subjective well-being; day-of-the-week effect.
JEL Codes: C23; D60; I31.

Sigaradan ölümler

2009-10-30T11:36:00.005+02:00

Economist'ten sigara ölümleri ile ilgili bir haber. Dünya'da sigara ölümlerinin dereceleri ülkelere göre ayrılmış. Haberde, gelişmiş ülkelerde ölümlerin daha yüksek olduğu çünkü bu ülkelerde sigara içiminin daha uzun süredir var olduğu belirtiliyor.

Türkiye çok gelişmiş bir ülke değil ama Her 5 ölümün en az 1'inin nedeninin sigara olmasıyla gelişmiş ülkeler kadar dramatik bir durumu var.

"Durmuş Yılmaz En Bağımsız Merkez Bankası Başkanı"

2009-09-29T10:01:00.002+02:00

Eski Merkez Bankası Başkanı Yaman Törüner'in bugünkü yazısında güzel bir bağımsızlık tanımı ve Durmuş Yılmaz için cesur bir övgü var:

"...Bu açıdan bakıldığında, Durmuş Yılmaz, şimdiye kadarki en bağımsız Merkez Bankası Guvernörü olmaya hak kazanmıştır."

6 Kilo Üzüme Çamaşır Makinası

2009-09-28T16:08:00.005+02:00

Referans'tan Jale Özgentürk'ün Corvus marka şarapların üreticisi, Bozcaada'ya yerleşik mimar Reşit Soley ile yaptığı söyleşi Türkiye'de şarap üreticiliği açısından ilginç ve doyurucu bilgiler sunuyor. Bu söyleşiyi okuyana kadar şarap üretiminde Türkiye'nin bu kadar büyük bir potansiyeli olduğunu bilmiyordum. Tavsiye edilir.

Söyleşi'de Reşit Soley'in anlattıklarından bazı alıntılar şu şekilde:

...Türkiye'de binin üzerinde üzüm çeşidi var. Bu inanılmaz bir potansiyel, bugün bizden sonra sırada 400'e yakın çeşitle Yunanistan var. Çoğu da bizden gitme zaten. Bir konferansta bundan bahsettiğimde İspanyollar, İtalyanlar inanmadı...

...Bakın ben altı şişe şarabımla, bir tane çamaşır makinesi alabiliyorum. 6 şişe yani 6 kilo üzümle bir çamaşır makinesi alabiliyorum. Bana Türkiye'de bu anlamda katma değer yaratabilen bir başka sektör gösterin!...

...Çünkü yaratılan katma değer bire yetmiş, bire yüz, bire iki yüz, bire bine kadar gidebilecek. Bunun bir strateji halinde yapılması lazım. O stratejinin de uzun dönemli bir politikası olması lazım, devlet politikası gibi...

...Bence buradaki strateji "şarap yapmak yasaktır" demeden yasaklamak. Bu söylenirse, çıkacak reaksiyondan korkuluyor. Bunun dinle imanla ilgisi yok. Ben dinimi imanımı kimseyle konuşmam. Açık yüreklilikle yasak desinler...

...Yıllarca sektörün büyük firmaları tekelcilik yaptı. Kavaklıdere, Doluca ceza da yedi. Ama hâlâ bu uygulamalar sürüyor. Biz şimdi çatır çatır restoranlara giriyoruz. Bu kez de garsonları satın alıyorlar. Yani sünnet düğünlerinde altın takmaktan, çocuklarını yurtdışında okutmaya kadar...

Cep Telefonu Bankacılığı

2009-09-28T10:21:00.003+02:00

Hayır, bizim bildiğimiz gibi cep telefonundan bankacılık işlemleri değil.

Economist'in bu haftaki kapak konusu. Özellikle, fakir ülkelerdeki yetersiz altyapı, kötü yollar, yavaş posta hizmetleri gibi nedenlerle kısıtlı olan bilgi akışı cep telefonlarının kullanılması ile hızlanıyor. Hatta haberin başında ilgi çekici bir saptama var: Dünya Bankası'na göre 100 kişinin kullandığı cep telefonu sayısındaki 10 adet artış GSMH'ye %0,8'lik artış katıyormuş. Müthiş bir durum.

Haberin asıl konusu ise cep telefonu ile para transferi hatta mevduat tutmakla ilgili. Özellikle Afrika'da yaygın olan bu tür uygulamlarda cep telefonunun SMS özelliği ile şehirdeki afrikalılar, kırsal-orman bölgelerdeki ailelerine para gönderebiliyor kolayca. Aileler ise SMS kodu ile o parayı yerel bir bakkaldan, mağazadan alabiliyor. Hatta güvenli bir şekilde operatör hesaplarında para da biriktirilebiliyormuş bu şekilde.

Mobil iletişimin insanlığa kattığı verimlilik olağanüstü. Daha önce sekreter, evrak memuru, telefon, faks, vb. gerektiren işlemler için artık bir cep telefonu yetiyor. 3G'sidir internernetidir falan da var ki bombastik.

DG Comp'un Intel Kararı Yayınlandı

2009-09-24T14:48:00.004+02:00

Karar burada. (Burada da nitelikli bir özeti var)

1 milyar 60 milyon Euro'luk cezaya karşı genellikle kanıt eksikliğine ilişkin eleştirilere cevap olarak doygun kanıtlar ortaya konuluyor. Cillobi e-mail kanıtlar, amacı gösteren yazışmalar var.

(Bu arada karar da maaşallah bi text book kadar olmuş -517 sayfacık-)

ABD-AB Rekabet Otoriteleri Savaşı Volume-I

2009-09-24T09:53:00.007+02:00

GCR'dan bir haber.

ABD Kongre üyesi 22 milletvekili, ABD Adalet Bakanlığı ve Federal Ticaret Komisyonu'na (FTC) bir mektup yazmış. Mektup Avrupa Birliği'nin rekabet otoritesi olan Avrupa Komisyonu'nun ABD'li şirketlere davranışını şikayet ediyor ve Avrupayı "korumacılık"la suçluyor.

Tabi mektup bir anlamda kızım sana söylüyorum gelinim sen anla modunda.

Mektupta Microsoft, Qualcomm, Google, IBM gibi ABD teknoloji şirketlerinin Avrupa Komisyonu Rekabet Genel Müdürlüğü (DG Comp) tarafından hakim durumun kötüye kullanılması yaptırımlarıyla karşılaşması eleştiriliyormuş. Özellikle DG Comp'un Intel'e verdiği 1 milyar euro'luk cezadaki tüketicilerin zarar gördüğüne ilişkin kanıt eksikliği vurgulanıyormuş.

Aslında bu rekabet regülasyonunda son dönemlerde iyice hissedilen AB-ABD çekişmesinin bir sonucu. İlgili haberde de bahsediliyor; ABD'li vekillerin asıl amacı Çin'e kadar yayılan AB Rekabet regülasyonun anlayışına karşı ABD anlayışının yaygınlaştırılması gerektiğine yönelik çabanın gündeme gelmesi. Gerçekten de DG Comp'un yaptırım uyguladığı hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin olaylarda ABD'nin yaklaşımı oldukça farklı oluyor. Rekabet hukukuyla ilgili çevreler AMD'yi dışlamaya çalışan Intel olayında, tüketici fiyatlarının aşağı inişini sürdürmesi nedeniyle ABD otoritelerinin -eğer olayı ABD inceleseydi- DG Comp'un aksine müdaheleci olmayan bir yöntemi seçeceği konuşuluyor.

Mektuptaki bir ifade şöyle: "...aksi taktirde DG Comp rekabetle ilgili meselelerde de facto süper regülatör olacak ve onun yaklaşımı dünya ticaretini şekillendiren unsur olacaktır. Hatta DG Comp hali hazırda kendi rekabet politikasını Çin gibi gelişmekte olan ülkelere ihraç etmek için milyonlarca euro harcamaktadır."

Alkollü Araba Kullanan Babalar ve Oğullar

2009-09-21T13:03:00.006+02:00

Aşağıda abstactını aktardığım makale Maryland ve Stockholm Üniversitelerinden Hjalmarsson ve Lindquist'in.

Araştırdıkları konu ise alkollü araba kullanan ebeveynlerin (araştırma aslında babalara yoğunlaşıyor) çocukları da alkollü araba kullanmaya meyilli midir sorusunun yanıtı. Kuşaklar arasında alkollü araç kullanımı korelasyonunu bulmaya çalışan bu araştırmada 1953-1985 yılları arasında doğan ve 1963 yılında Stockholm şehir merkezinden yaşayan 15117 birey hakkındaki kayıtlar başta olmak üzere değişik otorotilerin tuttuğu kayıtlar incelenmiş ve regresyonlar yapılmış.

Sonuç ise etkileyici: Babası alkollü araba kullanan çocukların, babası alkollü araba kullanmayan çocuklara göre 2,59 kat daha fazla alkollü araba kullanım cezası aldıkları görülmüş. Bu ilişkinin temelini araştırırken bu ilişkinin babalardan oğullara geçen özel bir davranış transferi mi yoksa kuşaklar arası etkileşimin genel bir sonucu olup olmadığına dair de bir ayıklama yapılmış.

İlgi çekici bir makale.

(Benzer bir araştırma da Radikal'in bir haberinde var: "Yüzük parmağı işaret parmağından uzun olan erkeklerin tehlikeli araç kullandıkları ve daha saldırgan oldukları belirlendi")

Driving Under the Influence of Our Fathers*
September 7, 2009
Randi Hjalmarsson
University of Maryland
Matthew J. Lindquist
Stockholm University
Abstract
This paper studies intergenerational correlations in drunk driving between fathers and their
children using the Stockholm Birth Cohort. We find strong evidence of an intergenerational
drunk driving relationship. Cohort members who have fathers with a drunk driving record have
2.59 times higher odds of having a drunk driving conviction themselves than cohort members
with non-drunk driving fathers. We then go on to investigate the underlying mechanisms that
give rise to these correlations. The results provide compelling evidence that at least some of this
relationship represents a behavior-specific transference from fathers to their children.
Specifically, much of the raw father-child drunk driving relationship persists over and above
controls for a number of potential explanations, including that the relationship is: (i) a by-product
of parental alcoholism, (ii) symptomatic of a general pattern of non-law abiding behavior, (iii)
attributable to inherited ability and physical characteristics, and (iv) accounted for by common
background variables or social factors. We then go on to show how this mechanism may change
over time. As cohort members age into adulthood, the father-child drunk driving relationship
appears to be driven by a more general behavioral transference mechanism and can be accounted
for by parental alcoholism and non-law abiding behavior.
Keywords: alcohol, crime, drunk driving, illegal behavior, intergenerational crime,
intergenerational mobility, risky behavior.
JEL codes: J62, K42.
*

IMF: "Türkiye'nin Makroekonomik Veri Kalitesi Yüksek"

2009-09-12T16:27:00.009+02:00

İstatistik, bir ülke hakkında herhangi (sosyolojik, iktisadi, kültürel vb) bir toplumsal yorum yapmanız için ihtiyaç duyulan ve yegane somut dayanaktır. Her ne kadar "istatistik yalan söylemenin en kolay yoludur" dense de iki gıdım istatistik okumayı bilen, bi gıdım matematik anlayan insanların rızaları dışında istatistikle kandırılmaları olasılık dışıdır. Ancak burda temel olan şey "doğru" istatistiktir.

Doğru istatistik olmadan ülke hakkında "tüketiciler daha fazla borçlanıyor" ya da "insanlar mutsuz" veya "eğitim kalitemiz düşüyor" gibi yorumlar yapmanız olası değildir. Tek kötü sonuç bu yanlış yorumlar da değildir. Bir ülkeyi eleştirmek için de yüceltmek için de anlamak için de ihtiyaç duyduğumuz bu verilerin doğru olmaması makro politikaları, kestirmeleri, planları etkiler ve merkezi planlamayı ve bu istatistikleri kullanan ajanları yanlış yönlendirerek çarpan etkisiyle katlanan olumsuz sonuçlara neden olur.

İktisadi yazılar yazan Türk köşe yazarlarının karşılıklı atışmalarında da genelde bir tarafın istatistiklere dayanarak ortaya koyduğu savlara karşı diyecek bir şey bulamayan karşı taraflar istatistiklerin güvenilmez olduğundan dem vurur; Türkiye'de istatistiklere dayanarak konuşmak yerine "sokağa bakmak" gerektiğini söylerler.

Bu tür tartışmalardaki "yanlış istatistik" iddiası endişelendirmiştir beni. "Lan bu kadar yorum yapıyor, istatistikleri kullanıyoruz da ya bunlar kalitesizse, ya yanlışsa?" diye düşünmüşümdür hep. Ha bir de istatistiklerin "yönlendirildiğini", gerçek enflasyonun, doğru GSMH'nin, asıl büyümenin bu olmadığını, gerçek istatistik için için halka sorulması gerektiğini bağırıp çağıran popülist bilgisiz fikirliler (en tehlikelileridir) de vardır.

Ancak bu endişelerin bir kaynağı vardır. Konusu edilen bu veriler labaratuar istatistikleri değil toplumsal istatistiklerdir. Bu veriler "toplanır". Bankalardan, hane halkından, tüketicilerden, şirketlerden toplanan bu verilerde kimi zaman popülasyon verisi kimi zaman da anket kaynaklı örneklemler kullanılır. Sonra bu veriler "işlenir". Bu aşamada istatistik bilimi devreye girer. Ve sonra bu veriler "yayınlanır". Yayınlayanlar genelde kimisi özerk kimisi doğrudan yürütmenin parçası olan kamu kurumlarıdır. İşte bu toplanan, işlenen ve yayınlanan veriler, tüm bu süreçlerden geçtikten sonra ortaya çıkan istatistikler sağlam mıdır, kaliteli midir sorusu aklımdaydı şu ana kadar.

Neyse ki, IMF'in bir mail ile moralim düzeldi biraz. IMF'in 11 Eylül 2009 tarihli basın duyurusunu konu eden bir maildi bu.

İlgili basın duyurusunda IMF, Türkiye'nin kurumlarının yayınaldığı makroekonomik verilerinin değerlendirildiği rapor (Report on the Observence of Standards and Codes - ROSC) haber veriliyor.

Söz konusu raporda, TÜİK, Merkez Bankası, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı ve Hazine Müsteşarlığı'nın yayınladığı istatistikler, hukuki ve kurumsal alt yapı, kaynaklar, profesyonellik, şeffaflık, etik standartlar, kavram ve tanımlar, kapsam, sınıflandırma, kayıt altına alma, kaynak verinin değerlendirlmesi, istatistik teknikleri, zamanındalık, tutarlılık, veriye erişim gibi kategorilerde analiz edilmiş.

Kurum kurum, kategori kategori bir biçemde ayrıntılı olarak değerlendirmelerin yer aldığı rapora göre durumumuz fena değil:

"The macroeconomic statistics are generally of high quality, broadly conforming to
international standards for compilation and dissemination, and reflecting considerable
improvement since the 2001 data ROSC. However, some scope for improvement remains,
including on the accuracy and reliability of the national accounts and the government finance
statistics (GFS), coverage of the consumer and producer price indices (CPI, PPI), timeliness
of the accounts of the banking sector, and ease of access to documentation for fiscal and
monetary data. Many of the actions needed for further progress are already underway or
envisaged in the Official Statistics Program 2007-11, the product of a large-scale process of
consultation that began in 2006 after the enactment of new statistics legislation."

Bu rapor mutlu etti beni. Tabi alınacak yollar da yok değil.

Raporun bir güzelliği de her veri grubunu, TÜFE; ÜFE, kamu istatistikleri gibi ayrı ayrı değerlendirmeleri. Yani, örneğin, TÜFE kullanarak bir modelleme öncesi raporun yorumlarına bakmakta fayda var.

Mutlaka Okunmalı: "How Did Economists Get It So Wrong?"

2009-09-10T00:13:00.007+02:00

Nobelli ekonomist Princeton hocası Paul Krugman'dan mük-kem-mel bir yazı. (2 Eylül 2009 New York Times Global Edition Magazine)

Günümüzde yaşadığımız ekonomik krizin kökenini Adam Smith'ten alarak Keynesyen dönemle birlikte ayrışan -ya da ayrıştığını düşündüğümüz- anlayışların üzerinde yürütülen tartışmalar ve davranışsal iktisadın çözüm olacağına dair sonucuyla iktisatla uzaktan yakından ilgilenen her bir bireyin mutlaka okuması gereken bir yazı.

Strongly recommended! Of ki of...

Not: Biraz uzun ama okuduğunuza değecek...

"GSYİH Fetişizmi"

2009-09-09T16:50:00.005+02:00

Stiglitz tarafından kullanılan bir terim, "GSYİH fetişizmi."
Dünya Gazetesi'nin bir haberi.

Olay 2008'de başlıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy, 2008 yılında, ABD'li nobelist Joseph E. Stiglitz'ten ulusların zenginliğinin ölçümü hakkında hazırlanacak bir rapor için kurulacak komisyona başkanlık etmesini istiyor.

Bilindiği gibi GSYİH yani Gayri Safi Yurtiçi Hasıla, bir ülkenin bir dönemdeki (genelde bir yıl içindeki) toplam üretim ya da harcamalar ya da gelirini hesaplayıp o ülkenin ekonomik büyüklüğünü bulmaya yarayan bir "toplam". Bu toplamın GSMH olanı da var. Aradaki fark ülke içinde yabancıların üretimi ya da ülke dışındaki vatandaşların gelirinin toplama katılıp katılmaması ile ilgili. Ama bu yazının konusu değil. Ha bir de bu iki toplamın safi olanları var.

Biz vikipedi'nin tanımını temel alalım:

"Bir ülkenin gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH), ekonomik büyüklüğünün birkaç ölçütünden biridir. GSYİH, GSMH'den farklı olarak, bir ülke sınırları içerisinde belli bir zaman içinde, üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin para birimi cinsinden değeridir"

Olay şu, GSYİH ölçerken üretilen ya da tüketilen nihai mal ve hizmetler ya da bunlardan elde edilen gelir hesaplanıyor. Bu rakamlar para cinsinden ifade ediliyor.

Ancak bu mal ve hizmetler ve onlardan yola çıkılarak hesaplanan toplamlar, temiz çevre, yaşam kalitesi, konfor, demokratik haklar, güvenlik gibi toplumun refah seviyesini gösteren diğer etkenleri hesaba katmıyor.

Yani, örneğin, -doğru bir karşılaştırma açısından- kişi başına milli geliri Türkiye'den yüksek olan Arjantin'de halk geceleri sokağa çıkmaya korkuyorsa ya da milli gelirin büyük bir kısmını en çok gelir elde eden %20'lik kesim alıyorsa (yani gelir eşitsiz dağılıyorsa) biz Türkiye'nin toplumsal refahı Arjantin'den daha kötüdür diyebilecek miyiz?

Tabi bu sorunların aşılması için insanın aklına hemen satınalma gücü paritesi (PPP) geliyor. Ancak bu paritenin farkı sadece ülkeler arası fiyat farklarını hesaba katarak daha doğru bir karşılaştırma yapmaktan geçiyor. Bu da yazının başında bahsettiğim yaşam kalitesi, sosyal faktörler gibi unsurları hala hesaba katmıyor. Ha bununla ilgili sosyal refah göstergeleri de var tabii ki. Ancak anladığım kadarıyla Sarkozy'nin istediği şey uluslararası kabul görebilecek ve GSYİH'nin yerini alabilecek bir hesaplama yöntemi.

Stiglitz, GSYİH'nin bu refah faktörlerinin yanı sıra piyasa faaliyetlerini de yeterince iyi ifade etmediğini belirtiyor. Zira, bir mal veya hizmetin değerini bulmak için piyasa fiyatlarını kullanıyoruz. Ancak "bugün piyasalara en fazla güvenenler bile, piyasa fiyatlarının güvenilirliğini sorguluyor. Bankaların, kurumsal kâr oranlarının toplamının üçte birine denk gelen kriz öncesi kâr düzeylerinin bir seraptan başka bir şey olmadığı ortaya çıktı."

Stiglitz'in bu güdülerle bulmaya çalıştığı yeni GSYİH hesabına ilişkin başkanı olduğu komisyon raporu 14 Eylül'de açıklanacakmış.

Bunu haber edeyim dedim. Bekleyelim görelim...

Yeni GS Forması ve Türk Telekom

2009-08-11T10:15:00.007+02:00

Türk Telekom bildiğiniz gibi hayvani büyük bir şirket. Türkiye'nin en büyükleri arasında. Hakim durumdaki konumuna rağmen reklam kampanyalarında en ufak bir duraksama yaşamayan bir firma.

Bu sezon Galatasaray'ın formalarında Türk Telekom reklamı var. Daha önce de var mıydı bilmiyorum. Ancak bu seneki formalarda bir sorun var.

Türk Telekom, mevcut logosuyla hiç ilgisi olmayan bir yazı karakteriyle yer alıyor formada. Yazı karakterleri pekçok kişinin dikkatini çekmeyen ancak marka olgusuun bilinçaltında yaratılmasında bütünsellik yaratan en önemli araçlardan. Logolar, amblemler önemlidir. Ancak marka kendini farklı mecralarda farklı yazı karakterleriyle anlatırsa o iletişim kopuk olur.

Şu iki logo arasındaki farka bir bakın: Birisi normal nokia algısı yaratırken diğeri ucuz bir çin telefonu algısı yaratmıyor mu?

Ben bu duruma bir anlam veremedim. O kadar büyük bir firmadan bu kadar amatör bir PR beklemiyordum. Konuyla ilgili bir açıklama duyarsam iletirim efenim.

İspanya'da Akaryakıt Dağıtım Sektörü ve Rekabet Sorunları

2009-08-11T09:08:00.005+02:00

Uzun bir başlık oldu evet.

Global Competition Review'in haberi.

İspanya Rekabet Otoritesi (CNC) İspanya'daki üç akaryakıt dağıtım firmasına (Repsol, Cepsa, BP) toplam 7 milyon euroluk ceza kesmiş. Cezanın gerekçesi ise bu üç firmanın sözleşme kaynaklı şartlar ile akaryakıt dağıtım istasyonlarında satılan akaryakıtın fiyatının belirlenmesi (RPM: Resale Price Maintenence). Bahse konu dikey sözleşmelerde istasyonların uygulayabileceği maksimum fiyatlar belirleniyor. Ki bu çoğu yorumcu tarasınfan rekabetçi bulunur. Ancak CNC, bu maksimum fiyatların, sabit fiyatlara dönüştüğü ve istasyonların indirim sunma güdüsünü yok ettiğini ve istasyonların fiyat rekabetini yok ettiğini iddia etmekte. CNC bu doğrudan olmayan dikey fiyat sabitlemenin istasyonlar arasında yatay bir fiyat belirlemeye neden olduğunu ifade ediyor. Avrupa'nın bazı rekabet avukatları ise bu kararı ilginç buluyor. Eleştiriler genellikle maksimum ya da "tavsiye" fiyatlar yasal iken istasyonların indirim güdülerinin olmaması nedeniyle akaryakıt şirketlerini RPM ile itham edilmesi üzerine.

Haberde, CNC'nin akaryakıt sektöründeki rekabet sorunları ve bu sorunlara olası çözümleri içeren bir rapor yayınlamayı duyurduğundan da bahsediliyor. Türk Rekabet Kurumu'nun akaryakıt sektör raporu ve akaryakıt dağıtım pazarındaki intifa sözleşmeleri hakkında aldığı karar ve süreci, benzer sorunlar yaşadığı belli olan İspanya için yararlı olurdu.

World Kredi Kartı Uygulamasının Başarısı

2009-06-07T21:23:00.007+02:00

Dünya'nın haberine göre Yapı Kredi Bankası'nın World Card kredi kartı uygulaması, The Nilson Report'un Mayıs 2009 raporuna göre Avrupa'nın en büyük 7. kart uygulaması olmuş.

Söz konusu raporun ayrıntılarını bilmiyorum. Raporun çok kısa bir dönemi -aylık- içermesi , habere göre sıralamanın işlem hacmine göre yapılıyor olmasının nüfus faktörünü devre dışı bırakma ihtimali ve de satınalma gücü paritesine göre bir realizasyonun yapılıp yapılmadığına dair bir bilginin olmaması nedenleri ile bilimselliği tartışılabilir. (Otur, zahmet et de raporu oku değil mi?)

Ancak, bu kaygılar bir yana bırakıldığında Türkiye'nin geliştirdiği bu finansal ödeme ve pazarlama sistemin başarısı ilgi çekici. Görülen o ki, World piyasa ilk girenlerden birisi olmanın keyfini sürüyor. Araştırdığım kadarıyla World Card uygulamasına Yapı Kredi dışında, Vakıfbank, Fortis, Anadolubank ve Kıbrıs İktisat Bankası dahil.

Avrupa Komisyonu'ndan İntel'e 1 Milyar Euro'luk Rekabet İhlali Cezası

2009-05-14T15:09:00.007+02:00

Avrupa Komisyonu, 13 Mayıs 2009 tarihinde yayınladığı kararda İntel'e hakim durumun kötüye kullanılması nedeniyle 1 Milyar 60 Milyon Euro ceza ve cezaya konu faaliyetlerin derhal durdurulması kararını verdi.

2002 Ekim - 2007 Aralık arasındaki faaliyetleri nedeniyle İntel'e verilen rekabet ihlali cezası temel olarak yaklaşık %70 pazar payıyla hakim durumda olan Intel'in;

- Bilgisayar üreticilerine, X86 çip ihtiyaçlarının hemen hepsini İntel'den alınması şartıyla gizli indirim ya da ücretsiz ürün vererek tüketicilerin ve AB'deki nihai tüketicilerin alternatif ürünlere erişimini kısıtlaması,

- Bilgisayar üreticilerine, rakip X86 çip üreten firmaların ürünlerini içeren bilgisayarların üretimini durdurması ya da ertelemesi ve bu ürünlerin satış kanallarını sınırlanması için doğrudan ödeme yaparak hakim durumunu kötüye kullanması gerekçeleriyle verildi.

İntel'in söz konusu ihlalinde anlaşma yaptığı bilgisayar üreticileri: Acer, Dell, HP, Lenovo ve NEC iken satış kanalı MediaMarkt (Media Saturn Holding) olarak açıklandı.

AMD zil takıp oynuyordur şimdi! ;)

Futbolda Deplasman Maçlarına İstatistiksel Bir Yaklaşım

2009-04-06T19:19:00.007+02:00

Bilgi Üniversitesi'nden Aylin Seçkin ve California Polytechnic State University'den Richard Pollard'ın bir makalesi dikkatimi çekti.

Makale, Türkiye'nin 12 yılında (1994/1995-2005/2006 arası maçlar) oynan futbol maçları örneklemi altında ev sahibi takımlarınn -beklendiği üzere- deplasman takımlarına karşı daha başarılı olduğunu istatistiksel olarak ortaya koyuyor. İstatistiklere göre ev sahibi takımlar maçlarda kazanılan toplam puanların %61,5'ini elde ediyorlar. Hoş İstanbul takımları arasındaki maçların istatistikleri anlamlı bir farka işaret etmiyor. Bunun sebebi olarak da daha dengeli taraftar desteği ileri sürülmüş.

Uzak ve etnik olarak farklılaşmış illerdeki (Van gibi) maçlarda ise söz konusu başarı farkı daha baskın. Bu baskınlığın Balkan ülkelerindeki takımlarla benzeştiği ifade ediliyor.

Bir ilginç bulguları da, ev sahibi takımların şut sayısında % 26 daha başarılı olmasına rağmen gole dönüşen şut ortalmasında anlamlı bir fark çıkmadığı üzerine.

Ev sahibi takımların avantajları için öngörülen etkiler şunlar:
- Taraftar desteği
- Yolculuk etkisi
- Hava şartlarına alışkanlık
- Hakem yanlılığı
- Bölgesellik (memleket hissiyatı)
- Psikolojik etkiler.

Bahsedilen başarı ortalaması, dünya ortalamasına oldukça yakın. Vurgulanan bir nokta da Türkiye Süper Lig ile Birinci Ligi'nde sonuçların farklı olmadığı üzerine.

ABD'de LCD Karteline Bir Ceza Daha

2009-03-15T23:58:00.008+02:00

ABD Adalet Bakanlığı'nın açıklamasına göre kartelde rolü olan Hitachi firması da LCD panel kartelinde 31 milyon dolarlık bir ceza aldı. Aslında bu Bakanlığın daha önceki bir açıklamasında yer alan ve LG'ye verilen 400 milyon dolarlık ceza ile öne çıkan 585 milyon dolarlık cezanın yer aldığı kartel davasının bir parçası.

Bu davada LG, Sharp, Chunghwa ve Hitachi'nin; Amerikan şirketleri olan Apple, Dell ve Motorola'ya satılan LCD panel ürünlerindeki fiyat anlaşması cezalandırılıyor.

Bir nevi USA vs. Japan olayı.

Ha bu arada LG'nin ödemek durumunda olduğu ceza, ABD tarihinin en yüksek ikinci rekabet ihlali cezası.

Marka ve Kalite

2009-03-12T13:16:00.008+02:00

Marka üzerine onlarca tartışma alanı var. Rekabeti bozduğundan küçük firmaların dışlanmasına, tüketicilerin kandırılmasından tüketimi körüklemesine kadar birçok iddia üzerine konuşulan bir konu. Ben de marka ve ürün kalitesi üzerine yaşadığım bir fikir kırılmasını paylaşmak isterim. Kimileri için Amerika'yı yeniden keşfetmek olabilir. Ancak bu blog zaten benim "kişisel" alanım ;)
Eskiden marka oluşturmuş olanların eksikliklerini reklam ile kapatmaya çalıştıklarını düşünürdüm. Yani, sen marka oluşturabilmiş isen, bol bol reklam ver, o markanı koru. O reklam maliyetini de fiyatlara yükle. Kâra geç.

Şimdi ise düşüncem şu: Eksikliğini hali hazırda kapatmamış olan bir firma marka oluşturmaktan da çekinir.

Şimdi marka olan ve hiç marka olmayan iki firma düşünelim. Bu firmaların hizmet verdiği ya da üretim yaptığı sektördeki reklamların şirket gelirlerine etkisinin marjinal olduğunu varsayalım. Yani reklam yapan firma öyle kafadan bir ciro patlaması gerçekleştirmiyor olsun. (Bu varsayım, savımın temeli için biraz ceteris paribus zorlamasıdır)

Böyle bir ortamda iddia ediyorum ki; marka olan firmanın müşteriye verdiği önem ve dolayısıyla ürün/hizmet kalitesi diğerine göre fazladır. Zira marka bir firmanın "tüketiciye ulaşmak" ve "marka değeri"ne önem verdiği bellidir. Ya da şöyle söyleyeyim: marka olan bir firma tüketici şikayelerini ve tüketici memnuniyetini çok daha fazla önemser. Çünkü zaten böyle düşündüğü için o markayı oluşturmuştur; para yatırdığı ve büyütmek için uğraştığı "marka değeri"ni korur. Zira o marka değeri için bir "sunk cost" vardır. Ve bilir ki kalite için yapacağı her yatırım, o sunk cost'u iktisadi kâra dönüştürecektir.

Sonuç olarak hipotezim şu:,

Marka olan bir firmanın ürün ve hizmetleri reklam vermeyen firmaların ürün ve hizmetlerine göre daha nitelikli/kalitelidir.

Reklamcılar bilir ki ürün kötüyse, reklam onu daha hızlı batırır. Yukarıda bahsettiğim durum da aynı mantık. Ha bunun istatistiki sınaması var mı? Benim bildiğim kadarıyla yok. Ama rast gelirsem paylaşırım efenim....

Ahan da makale. Makalenin Abstract ve yazarlar şöyle:

Consumer Responses to Performance Failures by High‐Equity Brands

JOURNAL OF CONSUMER RESEARCH, Inc. • Vol. 34 • December 2007

Michelle L. Roehm
Michael K. Brady
Two experiments explore conditions that mitigate negative customer reactions to high‐equity brand failures. Results indicate that such brands fare best when responses are timed immediately after the failure and when the failure is severe or there is substantial distraction present in the environment. When any of these conditions are absent, high‐equity brand evaluations appear to be adversely affected by a performance lapse. Implications, particularly for service brands, are discussed.

Sağ İktidar ve Partizan Medya Kontrolü: Türkiye vs. İtalya

2009-03-11T00:03:00.005+02:00

NBER'den bir makale. Yazarları Ruben Durante ve Brian Knight.

Ne yazık ki hali hazırda tüm makaleye ulaşamadım. Ancak okuyucular -benim yapacağım gibi- kurumsal ya da üniversite İnternet bağlantılarını kullanarak büyük bir olasılıkla bu makaleye ulaşabileceklerdir.

Her neyse. Abstact üzerinden bir okumaya girişirsek:

Makale, İtalya'da (Bkz: Türkiye), 2001 seçimlerinde (Bkz: Türkiye 2001 seçimleri) iktidar olan Silvio Berlusconi'nin (Bkz: Recep Tayyip Erdoğan) merkez-sağ hükümetinin medyada çıkan haber içeriklerine yönelik partizan kontrolünü ve farklı ideolojiye sahip tüketicilerin bu duruma gösterdikleri tepkileri inceliyor.

Berlusconi, İtalya'da en büyük özel televizyon grubunun sahibi. Aynı zamanda devlet televizyonu da bu merkez-sağ liderin kontrolünde. İtalya'da 2001 seçimleri sonrası merkez-sol'dan merkez-sağ'a kayan iktidar sonrası devlet televizyonunun içeriği de sağa kaymış. Buna tepki olarak da izleyiciler haber programları tercihlerini değiştirmişler. Sağ eğilimli izleyiciler, iktidar değişimden sonra bile özel kanallara göre hâlâ daha "sol" kalan devlet televizyonunu izleme oranlarını arttırmışlar. Sol eğilimli izleyiciler de sağ eğilimli ana devlet televizyonundan, hâlâ solcu eğilim gösteren diğer bir devlet televizyonuna kaymışlar.

Makalenin ulaştığı diğer bir sonuç da, devlet televizyonuna olan güvenin sağ eğilimli izleyicilerde artarken, sol eğilimli izleyicilerde azalması olmuş.

Abstact yerine makaleye ulaşmak benim kafamdaki soru işaretlerini çözecek.

Ne olursa olsun bu makaleyi paylaşmak istedim. Türkiye'de yaşananlara çok benzyen bir durum.

Onlar

2009-02-03T16:09:00.007+02:00

Radikal'in haberine göre Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Suudi Arabistan'daki resmi gezisi sırasında, Başbakan Erdoğan'ın Davos'taki hareketinin ardından yaşanılanlarla ilgili olarak aşağıdaki açıklamayı yapmış:

"Türkiye'deki musevi vatandaşlarımız, sen ben neysek onlar da odur. Onların da bu ülkede hakkı hukuk vardır. Bu ülkede T.C. vatandaşı olan insanların hepsinin hakkı hukuku birbirine eşittir. Onlara karşı bir tavır söz konusu olamaz. İsrail ayrıdır, Türkiye'deki musevi vatandaşlarımız ayrıdır. Başbakanda bunu açıklamıştır. Bunları birbirinden ayırmak lazım. Vatandaşlarımıza sesleniyorum kimse birbirine karşı böyle yanlış tavır içine girmesin. Yanlış yapanlar her toplumda çıkar ama yanlış yapanları da ikaz etmek gerekir. İsrail'in ve bizim hükümetimizin açıklamaları ortada. Artık spekülasyonlara fırsat vermemek gerekir."

Şimdi; Gül'ün amacı ve söylediklerinin iyi niyetler taşıdığı ortada. Ancak bir ayrıntıya dikkat çekmek isterim. Gül, Musevi Türklerden bahsederken "onlar" ifadesini kullanıyor. Sadece bu zamirin kullanılması bile içinde bir ayrımcılık söylemi taşımıyor mu?

Anlıyorum, bu söylenenleri ifade etmenin başka bir yolu yok belki. Ama hâlâ azınlıkların da bu toplumun bir parçası olduğunu, kimsenin kimseden fazla hakkı olmadığını anlamamız lazım artık. Cumhurbaşkanı "onlar" diyorsa, bu bir "biz"in varlığı anlamına gelir. O "biz" de, bu olay özelinde "müslüman"lardır. (Yahudi-Musevi'liğin ırksal mı dinsel mi olduğu tartışması ayrı bir konu). O halde Cumhurbaşkanı müslümanların mı Cumhurbaşkanıdır? Evet, "yok artık" dediğinizi duyar gibiyim. Ama bu tür konuşmalarda "onlar" ifadesini kullanmamak lazım. "O" zamiri, toplumsal düzlemde bir zamirden fazlası anlamına geliyor.

Biliyorum böyle bir niyet yok konuşmada. Ama aşılamayan bir hissiyat var bu toplumda. Kimse, "O" olamaz, olmamalı toplumsal anlamda... En azından Cumhurbaşkanının gözünden...

Kartel yöneticisine 4 yıl hapis cezası

2009-02-02T15:25:00.013+02:00

ABD Adalet Bakanlığı'nın açtığı dava ile Jacksoville Bölge Mahkemesi, Amerika-Porto Riko arası deniz yolu taşımacılığı faaliyetinde kartel oluşturduğu tespit edilen fimalardan birisinin yöneticisine 20.000 $ para ve 4 yıl hapis cezası verdi. Bu hapis cezası ABD -ve muhtemelen dünya- tarihinde bir ihlal için verilen en yüksek anti-tröst hapis cezasını oluşturuyor.

Kartel iddiaları, müşteri paylaşımı, ihalelere fesat, fiyat sabitleme gibi unsurlardan oluşuyor.

(Kaynak: ABD Adalet Bakanlığı açıklaması)

Bilindiği gibi ekonomik suçlarda cezaların ekonomi olması ilkesinin rekabet hukukunda tartışılageldiği bir dönemdeyiz. Bu konuyla ilgili Rekabet Kurumu internet sitesinden bir alıntı aktarayım:

Ekonomiye yaptıkları bu ağır tahribat nedeniyle karteller, rekabeti sınırlayan diğer eylemlerden farklı olarak değerlendirilmiş, en ağır şekilde cezalandırılmaları konusunda tüm dünyada mutabakata varılmıştır. Bu mücadelede kullanılan en yaygın yaptırım türü para cezalarıdır. Birçok ülke kartel oluşumunu caydırmak için ağır para cezaları uygulamaktadır. Ancak kartellerle mücadele sadece teşebbüslere verilen para cezaları ile sınırlı kalmamış, yöneticilere para cezasının verilmesi, hapis cezası uygulaması, özel hukukta ağır tazminat ödemeleri gibi başka yaptırımlarla da desteklenmiştir. Örneğin ABD’de para cezası yanında kartel oluşumunun içinde yer alan kişilere 10 yıla kadar hapis cezası verilebilmektedir. Kartellere karşı hapis cezasının uygulandığı ülkelerden olan İrlanda’da Ekonomi Bakanı, ilk bakışta ağır görülen hapis cezasını şu şekilde savunmuştur: "Çoğu insan, caddede biri yankesicinin kendisini soyacağı duygusundan dehşete düşer ve bu fiziksel müdahaleyle sadece birkaç poundu çalan suçluların hapse atılmalarını destekler. Ancak,birkaç kâğıdın karıştırılması ve rakamların çarpıtılmasıyla bir kartel anlaşmasının yapılması ve milyonların çalınması her nasılsa adli suç kabul edilmemektedir".

Türkiye'de rekabeti ihlal eden firmalar ve yöneticilerine maddi cezalar uygulanmakta ise de yönetici gibi gerçek kişilere henüz hapis cezası yok. Ancak bazı Avrupa ülkelerinde uygulanmakla birlikte rekabet ihlallerinde hapis cezasının diğer ülkerde de yaygınlaşması bekleniyor.

Economist'in must-read bir makalesinde de rekabet ihlallerinde en caydırıcı cezanın "hapis" olduğu belirtiliyor: Habere göre, İngiliz rekabet otoritesi Office of Fair Trade'in (OFT) şirket yöneticilerine yönelik anketinde en korkulan cezanın hapis olduğu ortaya çıkmış. Hapis cezasını ardından "iş dünyasından men", "itibar kaybı", "maddi cezalar" ve "özel zararlar*" gelmekte.

* "private damages"'in Türkçesinden emin olamadım. :)

Magazine Kurd

2009-02-01T14:43:00.008+02:00

Ve Kürt sanatçılar da artık magazin haberlerinde.

Hoş, Hürriyet'in haberindeki içerik yine siyasi ancak haberin sunulduğu kategori magazin olunca işin algısı değişiyor. Ünlü şarkıcı Şivan Perwer, Sezen Aksu başta olmak üzere birkaç sanatçıyı eleştiriyor. Olayın sunumu bir Gülben Ergen-Hülya Avşar atışması gibi sunuluyor.

Olay magazin basınına kadar "düşmüşse", Kürt sorunu yavaş yavaş çözülüyor, Türkiye post-modern dönemi yavaş yavaş içselleştiriyor demektir.

Hadi bakalım hayırlısı...

Bedava dağıtılan kömürde rekor!

2009-01-29T00:00:00.006+02:00

Hayır, bedava dağıtılan kömürün miktarıyla ilgili bir rekor değil bu.
Radikal'in haberinde, ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Semra Tuncel, Ankara'da dağıtılan kömürlerle ilgili yaptığı analiz sonucunda;

"Yardım kömüründe bulunan arsenik miktarı dünyada literatüre geçmiş en yüksek miktar olan 410 PPM'nin çok üstünde. Kömürdeki arsenik miktarı 530 PPM düzeyinde çıktı ki bu daha önce görülmemiş, dünyada görülmemiş bir düzey"

açıklamasını yapmış.

Tahmin edebileceğini gibi bu oran Çevre Bakanlığı'nın belirlediği standartların da üstünde.

Oha abicim ya naptınız siz.....?

Toparlanmanın 2010'u bulacağını söyleyen sadece Merkez Bankası değil.

2009-01-27T09:40:00.012+02:00

Merkez Bankası 15 Ocak 2009 tarihli Para Politikası Kurulu toplantısının özetindeki "...2010 yılının baslarından itibaren küresel ekonomide kademeli bir toparlanmanın baslayacağı..." öngörüsünde yalnız değil.

IMF de IMF Survey Magazine'deki son açıklamasında küresel krizin derinleştiğini ve çevre ülkelere yayıldığını, toparlanmanın 2010'u bulacağını belirtmekte.

Hoş, Merkez Bankası'nın kötü senaryosu gerçekleşirse tarih olarak 2010'un ortalarının işaret edildiğini de belirteyim. Ha bu arada, olumlu mu bilmem ama bu gidişatla 2009 yıl sonu enflasyonun, %7,5'lik hedefin altında kalacağı da vurgulanmakta.

Erinç Yeldan'ın Kriz Hakkındaki Görüşleri

2008-10-06T23:54:00.005+02:00

Selam,

yine üyesi bulunduğum ekonomi topluluğu mail grubu aracılığıyla haberdar olduğum bir söyleşi.

İktisat Profesörü, "bağımsız sosyal bilimci" Erinç Yeldan ile yapılan bu röportaj oldukça özetleyici ve beyin kaşındırıcı. Üstteki linke tıklamadan önce yazıdan yaptığım alıntıları aşağıya taşıyorum. Bir nevi "azz sonra" magazin haberciliği. :)

...örneğin 14 Mart tarihinde ABD’de Bearn Stearns adlı yatırım bankası kamunun kaynaklarıyla kurtarıldığında, muhafazakar görüşleri ile tanınan Financial Times’ın baş ekonomisti Martin Wolf, karışık duygular içerisinde şu satırları dile getirmişti: “14 Mart 2008 tarihini unutmayınız: Bu tarih bundan böyle küresel serbest piyasa kapitalizm düşünün öldüğü gün olarak anılacaktır.”...

...Bu müdahalelerin sosyalizmle alakası yok, bu müdahaleler kapitalizmin ta kendisidir. Zaten devletler kapitalizmi kurtarmak için ve doğrudan doğruya sermayenin lehine her türlü müdahaleyi her zaman yapar...

... Zaten “küreselleşmeci devlet” dediğimiz de ekonomiye karışmayan değil, sadece sermayenin mantığına karışmayan, ama çalışana, emeğe, enflasyonla mücadeleye, para politikasına, kamu maliyesi politikasına, ticaretin yönlendirilmesine hep sermaye lehine müdahalede bulunan devlettir. Bu kriz bunları hatırlamamıza sebep oldu, hepsi bu...

...bu dünyada sistem sürdürülemez bir noktaya geldi. Bunu aşmak için ne yapmak gerekiyor? Küresel çapta talep yaratıcı müdahalelerde bulunmak gerekiyor. Ama bu da büyük sermaye tarafından hazmedilemez, çünkü büyük sermaye “Dünya ticaretini sadece ben yönlendireyim” diyor. Eğer kârlılığı kısıtlanırsa buradan tek çıkış yolu kalıyor; “düzeltici savaş.” ...

...Ancak 2007’de patlak veren küresel kriz ile birlikte Türkiye’nin 2003 sonrası birinci AKP hükümetine nasip olan, o kabaca 150 milyar dolarlık dış kaynağa, son derece ucuz krediye, ithalat ucuzluğuna, döviz ucuzluğuna dayalı büyüme modeli artık bitmiş durumda...

...Türkiye 2003 sonrasındaki bu artan ithalatını ise önce sıcak parayla, sonra soğuk para denilen özelleştirme ve gayrimenkullerle, o da yetmedi üçüncü bir çare olarak doğrudan borçlanma ve hatta üçüyle beraber finanse etti. Ama şimdi bu dünyada başlayan likidite krizi bizim şirketlerin borçlanma olanağını sekteye vuracaktır ve ithalata dayalı ihracatımız gerileyecektir...

devamı yukarıdaki linkte....

Serbest Piyasa Çöküyor Mu?

2008-09-28T23:12:00.005+02:00

Selamlar. Ne zamandır yeni bir gönderi yayınlamıyordum. Son gönderimden beri ABD'de hepinizin bildiği gibi mortgage krizinin daha güçlü bir artçı şoku yaşandı. Konuyla ilgili Milliyet'ten çeşitli iktisatçıların görüşlerinin derlendiği -ve girişini aşağıya kopyaladığım- güzel bir haber var. Söz konusu haberi üyesi olduğum ekonomi topluluğu mail grubundan duydum.

"Amerikan Hazinesi ve FED, martta Bear Stearns ve JP Morgan’ın birleşmesine 29 milyar dolarlık destekte bulundu. Ardından mortgage devleri Fannie Mae ve Freddie Mac kurtardı. Merrill Lynch’in Bank of America tarafından yaklaşık 50 milyar dolara satın alınmasında ‘yönlendirici’ oldu. Zor durumdaki AIG’nin FED’den 40 milyar dolarlık kredi istediği henüz karşılanmış değil ancak New York Eyaleti AIG’nin iştiraklerinden 20 milyar dolar kullanmasına izin verdi. Avrupa’da da iflaslara izin verilmedi. İngiltere’de Northern Rock devlet tarafından kurtarıldı. Şimdi finans kuruluşlarının oluşturduğu fonların yanı sıra Amerikan Tasarruf ve Sigorta Mevduatı Fonu FDIC devreye giriyor. Ancak ABD’de 10 büyük bankanın, Lehman iflasının etkilerinin azaltılmak için kurduğu 70-100 milyar dolarlık acil fon havuzu için kredi musluklarını açan FED ve ABD Hazinesi, FDIC’in kredi fon talebini de karşılamak durumunda.Dolayısıyla kamu otoritesi, krizin göbeğinde ‘düzenleyici’ olmaktan çıkmış, ‘kurtarıcı’ olmuş durumda. Ancak, teorinin vaazına göre ‘serbest piyasa’da ‘çürüklerin ayıklanmasına’ izin verilmesi gerekiyordu...Türk iktisatçılar ve ekonomi yazarları arasında başlayan bu tartışma aslında dünya ölçeğinde devam ediyor."

Katılım bankaları TCMB'deki munzam karşılıklarına gelen faiz al(a)mıyor!

2008-07-06T14:48:00.004+02:00

Referans'tan ilginç bir haber. Dini temeller üzerine kurulmuş ve Türkiye'de sayıları 4 olan "katılım bankaları" kanuni zorunluluklardan ötürü TCMB'de tuttukları "munzam karşılık"lara TCMB tarafından yine kanuni bir şekilde verilen düşük faizi, faiz olduğu için kabul etmek istemiyorlarmış. Ama TCMB "bana ne kardeşim. bu benim kanuni zorunluluğum ben parayı yatırırım" diye çıkışınca bu elemanlar da sosyal sorumluluk projeleri, reklamlar gibi alanlarda bu parayı kullanıyorlamış.

Bilindiği gibi bu katılım bankaları faiz yerine "kâr payı" dağıtıyorlar. Parayı yatırıyorsunuz. Bir fona devrediliyor ve işletiliyor. Sonra kâr oluşunca bu kâr payı olarak katılımcılara dağıtılıyor. Sonuçta faizin haramlığının "çalışmadan kazanmak"tan geldiğini düşünürsek katılım bankalarının bu durumu dini bir muvazaa gibi geliyor bana...

off off...

Futbol takımları ve forma reklamları

2008-06-15T07:59:00.004+02:00

Referans'tan Kenan Başaran'ın ilginç bir yazısı. Başaran, 70lerin sonlarından itibaren Şenes Erzik'in girişimiyle yapılan yasal düzenleme sonrası Türk futbol takım formalarının göğüslerini süsyelen reklamları incelediği yazısında 80lerde bankaların, 2000lerde ise cep telefonu operatörlerinin ortaya çıktığını söylüyor. Oldukça ayrıntılı ve nitelikli bu yazıyı okumanızı tavsiye ederim.

Yazının sonunda verilen ve GS, FB ve BJK'nin yıllar boyu taşıdıkları forma reklamlarını veren istatistik de yandaki gibi. Bellki bu listeyle eski Türk filmlerini izlerken, fotoğraflara bakarken bir futbol takımı forması gördüğümüzde filmin, fotoğrafın tarihini tahmi edebilmek kolaylaşır :).

Biletix. MyBilet, TicketTurk

2008-05-03T17:04:00.004+02:00

Kenan Başaran'ın Referans'ta Türkiye online tabanlı bilet pazarını derinlemesine inceleyen iyi bir yazısı var. Okumanızı tavsiye ederim.

Biletix'in 2000'de kurulmasıyla doğan bu pazarda biletlerinizi internet, çağrı merkezi, kiosk, atm gibi noktalar vasıtası ile alabiliyorsunuz. Pazarda yarışan 3 büyük firma var. Oligopolistik bir pazar. Ancak yazının öne sürdüğü kadarıyla henüz doymamış ve genişlemeye müsait bir yapı var.

Evimden çıkmadan bilet alabilmek oldukça ilgimi çekmişti. Her ne kadar Biletix'in koyduğu fiyat farklarını aşırı buluyorsam da tahminim o ki pazar rekabetçi hale geldikçe bu firmaların biletler için aldığı hizmet bedeli ve dolayısıyla da fiyat farkları azalacak.

Yazının sonundaki istatistikleri buradan paylaşayım:

KİM NE KADAR BİLET SATTI (2007)
Firma Bilet (milyon adet)
Biletix..............4.5
MyBilet ..........2.1
TicketTürk ...1.0

KİM HANGİ BİLETTE GÜÇLÜ
Biletix............ Maç ve konserlerde
MyBilet......... Tiyatro ve sinemalarda
TicketTürk ...Anadolu'daki 1. ve 2. lig maçları

KİM NE KADAR HİZMET BEDELİ ALIYOR (%)

Biletix......... 10-18
MyBilet....... 5-10
TicketTürk .7-10

Avrupa Birliği'ne Üyelik

2008-04-30T08:36:00.005+02:00

Economist'e göre AB üyelik sürecinde devletlerin üstlendiği ve yaptığı reformlarda AB'ye üye olduktan sonra bir duraksama başlıyor. Yazıya göre AB'ye üyelik vaadi, reformların yapılması için etkin bir güdü iken üyelik sonrası devletlerin ekonomik ve politik yapılarında olumlu yönde değişiklik yapmak üzere bir inancı ya da faaliyeti kalmıyor.

Dergi, Bulgaristan'ı örnek veriyor. 1 Ocak 2007'deki üyelik sonrası Bulgaristan içişleri bakanı Rumen Petkov'un suç patronlarıyla olan ilişkisi yüzünden istifaya zorlandığını söylüyor. Bulgaristan'la birlikte Romanya'nın da yolsuzluk sıralamasında oldukça kötü bir performans gösterdiğini ekliyor.

Güney Kıbrıs'ın ise üyelik sonrası adadaki bölünme üzerine KKTC ile anlaşma güdüsünün yok olduğunu da belirtiyor.

Yazıyı okumanızı tavsiye ederim. Görünen o ki AB bürokratları da bu durumun farkında ve üyelik sürecinin üyelik sonrasında yapılan reformlardan daha etkili olduğunu biliyor. Sonuç olarak üyelik sürecini yürüten Hırvatistan, Makedonya ve Türkiye için üyelik sürecine daha önceki devletlere oranla daha çok ağırlık ve önem verilecekmiş gibi görünüyor.

İllüstrasyon

2008-04-17T23:48:00.005+02:00

Grafik tasarımında illüstrasyonların ayrı bir yeri vardır. Mesajları en yalın ve açık biçimde aktarmanın iki boyutlu görsel yolu olan ilüstrasyonlarla ilgili olarak NTV fotoğraf galerisinin bir bölümü ilgi çekici. Ünlüler ve onları anlatan illüstratif çalışmalar. Hoş!

Ulusal Kültür, Futbol ve Şiddet

2008-04-06T16:50:00.007+02:00

Dani Rodrik'in blogundan bir gönderi. Rodrik yazısında konu ettiği, Berkeley Üniversitesi'nden Edward Miguel'in (et al.) akadamik makalesine göre geçmişinde sivil savaş olan ulusların futbol oyuncuları maçlarda daha şiddetli bir oyun çıkarıyormuş. Araştırma maçlarda alınan sarı ve kırmızı kartlara göre yapılmış ve gelir seviyeleri, futbolcunun kökeni, pozisyon ve yaşlar da göz önüne alınmış. Türkiye de listede bulunuyor. Her ne kadar şiddetli futbol oynadığımızı düşünsem de görünen o ki geçmişinde "sivil savaş" bulunan Kolombiya, İsrail ülkelere göre Türkiye daha az sarı ve kırmızı kart ile iyi bir durumda.

Rodrik'in bahsettiği makalenin abstractı aşağıda:

National Cultures and Soccer Violence
Edward Miguel Sebastián M. Saiegh Shanker Satyanath
University of California,
Berkeley and NBER
University of California,
San Diego
New York University
April 2008*
Abstract: Can some acts of violence be explained by a society’s “culture”? Scholars have found
it hard to empirically disentangle the effects of culture, legal institutions, and poverty in driving
violence. We address this problem by exploiting a natural experiment offered by the presence of
thousands of international soccer (football) players in the European professional leagues. We
find a strong relationship between the history of civil conflict in a player’s home country and his
propensity to behave violently on the soccer field, as measured by yellow and red cards. This
link is robust to region fixed effects, country characteristics, and player characteristics (e.g., age,
field position, market value). Reinforcing our claim that we isolate cultures of violence rather
than simple rule-breaking or something else entirely, there is no meaningful correlation between
a player’s home country civil war history and regular (no-card) fouls earned or goals scored.

Motorola ve Siemens'in kader ortaklığı

2008-04-01T23:28:00.006+02:00

Motorola da, Siemens'in yaptığı gibi kötü satış rakamlarına sahip cep telefonu bölümünü satacakmış. 2009'da belli olacak devir için bir Çin ya da Japon firması olasılığı konuşuluyor.

ABD kaynaklı film ve dizilerde tüm dünyaya reklamı yapılan Motorola, Nokia'dan sonra ikinci en büyük cep telefonu markası iken şu anda yerini Samsung'a kaptırmış durumda.

İlgili haberler burada ve şurada.

"Ulusalcılık Bir Hastalıktır"

2008-04-01T23:14:00.003+02:00

Nekregû yazar Serdar Turgut'un 1 Nisan 2008 tarihli yazısını sizinle paylaşmak istedim. Benim de düşündüğüm fikirler nükteli bir biçimde toparlanmış. Buyursunlar efenim...

Benzinde Dünyanın En Çok Vergi Alan Ülkesi: Türkiye

2008-03-25T00:30:00.006+02:00

Economist'ten bir haber. Ayrıntılı değil. Sadece dünyada -litre başına ödenen vergi olarak- benzinden en çok vergi alan ülkeleri sıralamışlar. And the Oscar goes to...... Turkey!!!

Krugman: Küresel Finansal Kriz; 1930lar ve 2000ler

2008-03-21T23:09:00.005+02:00

Babalardan Paul Krugman, son dönemde ABD kökenli sub-prime mortgage kredilerindeki risklerin realize olmasıyla başlayan ve aylardır yayılarak/dalgalanarak devam eden finansal krizi konu ettiği yazısında 1929-1930lara gönderme yapıyor.

Krugman, 1929'da başlayan buhranın asıl sorunun 1930 yılında yaşandığını söylüyor. 1930'larda bankacılık sisteminin regüle edilmeyen, denetlenmeyen bir pazar olması 1929 krizinin etkilerini ençoklayan unsur olmuş. Biz, diyor Krugman, 1930lardan aldığımız dersleri unuttuk. Bankacılık sistemini o dönemden sonra sıkı kurallara bağlamıştık, regüle etmiştik. Ancak Wall Street karar alıcıları riski -ve aynı zamanda kârı- kısan düzenlemelerden hiç hoşlanmamıştı; sonuç olarak da zamanla, yavaş yavaş politikacıları ikna ederek kuralları esnettiler ve regülasyonları by-pass etmek için karmaşık mali sistemlerle bankacılığın güvenliymiş gibi olduğunu göstererek, bir "gölge bankacılık sistemi" (shadow banking system) yarattılar.

Bu gölge bankacılık sistemini şöyle anlatıyor; eski sistemde tasarruf sahipleri tasarruflarını devlet tarafından sigortalanmış ve sıkı biçimde regüle edilen banka mevduatlarında değerlendiriyordu. Ancak günümüzde bu sistemin yerini tasarruf sahiplerinin tasarruflarını, mortgage kaynaklı borçlanmalarla karşılıklandırılan yükümlülükleri satın alan özel yatırım araçlarının varlığa dayalı menkul kıymetlerine yatırım yapan fonlara yatırdıkları bir sistem aldı [1]. (zor bir çeviri oldu; eminim ki bayağı sorun vardır :)) Bu sistem yeterince sıkı regüle edilmiyordu da. Yıllaaaar geçtikçe de bu gölge bankacılık sistemi daha kârlı olduğu için geleneksel bankalardan daha kârlı hale geldi. İşte bu sırada da yeni sistemin güvenlik açığı olduğunu söyleyenlere eski kafalı dendi.

Krugman, literatürdeki bankacılık krizinin tanımı olan "herkesin aynı anda bankalardaki paralarını çekme yönünde güdülenmesi" çerçevesini işte bu gölge bankacılık sisteminde yaşanan krize uygularken şöyle bir yenilik getiriyor; artık, diyor, insanlar paralarını gölge bankacılık sisteminden çekip hazine kâğıtlarına yatırıyorlar. Sonuçta da mali daralma kısır döngüsü oluşuyor.

Paylaşmak istediğim bir yaklaşım.

[1]For example, in the old system, savers had federally insured deposits in tightly regulated savings banks, and banks used that money to make home loans. Over time, however, this was partly replaced by a system in which savers put their money in funds that bought asset-backed commercial paper from special investment vehicles that bought collateralized debt obligations created from securitized mortgages — with nary a regulator in sight.

Televole Kültürü ve Yükselen Muhafazakârlık

2008-03-21T22:29:00.005+02:00

Oray Eğin, AKP döneminde belki de AKP'nin yükselmesine neden olan unsurlardan birisi olarak Televole kültürünü gösteriyor bugünkü yazısında. Diyor ki;

...AKP döneminde, MİT Başkanı’nın öngörüsü [“Televole kültürü Türkiye’ye komünizmi getirek"] bir başka açıdan doğru çıktı. “Televole kültürü” dediğimiz ekranlarda paraların uçuştuğu, ceketlerin yakıldığı, tabakların kırıldığı, şampanyaların sınırsız patladığı, haksız kazançla elde edilen arabaların trafiği tıkadığı ve bütün bunların övünçler ekrandan yansıdığı bir sanal dünyaydı. Görüntüler kaçınılmaz olarak tepki yarattı. Türkiye’nin bu görüntülerin dışında kalan halkı müthiş bir muhafazakârlığa gömüldü, komünizmi değil ama konservatizmi tercih etti....

Acaba Türkiye'de muhafazakârlığın yükselmesinde Televole kültürünün bir etkisi olabilir mi? Etkisi varsa güçlü müdür? Cevabını merak ettiğim sorular.

Krize isim: Roller Coaster

2008-03-20T14:42:00.002+02:00

Referans gazetesinden Eyüp Can, bugünkü yazısında dünyadaki ekonomik gelişmelerle birlikte Türk piyasalarında yaşananların "kriz" yerine "roller coaster" olarak nitelenmesi gerektiğini söylüyor.

...İlla da kriz diyecekseniz "yeni kriz" tanımım şu: Roller coaster.
Siz hiç hayatınızda "roller coaster"a bindiniz mi?
Ben iki defa bindim. Biri çocukluğumun Adana'sında lunaparka kurulan minik korku tüneliydi, diğeri ise üniversite yıllarımda ABD'de 91 metre yükseklikten dimdik aşağı süzülen uçan gemi.
Naçizane tavsiyem; önce derin bir nefes alın, sonra kemerlerinizi sıkı sıkıya bağlayın. Çünkü bundan sonra yaşanacakları kim nasıl tanımlarsa tanımlasın, içinde bulunduğumuz araç bir aşağı bir yukarı, bir sağa bir sola; bir kancaya bir boşluğa asılı, 360 derece salınıp duran bir "roller coaster" olacak.
Küresel ekonomi lunaparkında, raydan çıkma riski sıfıra yakın, güvenli bir "roller coaster"la kalpten gitme ihtimali yüksek heyecanlı bir yolculuğa hoş geldiniz.
Stres, tansiyon, şeker, kalp yetmezliği gibi iç bünyeye dönük rahatsızlıklardan dolayı 2008 ve 2009'da ölüp ölüp dirilebiliriz.
Fakat merak etmeyin; bundan sonra kolay kolay 2001 krizindeki gibi çakılmak ve acil servise komalık bir durumda kaldırılmak yok.
E, tabii kemerlerimizin bağlı olması şartıyla.

İlgi çekici bir tanım. Umarım yaşayacaklarımız Can'ın yorumladığı gibi olur...

Başkansız Merkez Bankası

2008-03-19T20:21:00.008+02:00

2006 baharına doğru Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı'nın kim olacağı taratışılıyordu. Zira 14 Mart'ta Başkan Süreyya Serdengeçti'nin görev süresi doluyor ve üçlü kararname ile kimin atanacağı merakla bekeniyordu. Serdengeçti'nin hemen ardından şu anda başkan yardımcısı olarak görev yapan Erdem Başçı vekaleten başkanlığa atanmıştı. Uzun tartışmalardan sonra AKP'nin Cumhurbaşkanlığına sunduğu isim olan Albaraka Türk Genel Müdürü Adnan Büyükdeniz'in Sezer tarafından veto edildiği öğrenildi. Bu şekildeki git gellerden sonra Nisan'da Durmuş Yılmaz, Sezer tarafından onaylanıp Merkez Bankası başkanlığına atanmıştı.

Demem o ki; şu sıralar Japonya Merkez Bankası da (BoJ) benzer bir durumu yaşıyormuş. Muhalefetteki Demokrat Parti'nin uyarılarına ve bağımsız olduğuna inanmadıkları başkan adaylarını veto edeceklerini söylemesine rağmen Japon Başbakan Fukuda'nın Japon parlementosuna sunduğu ve muhalefetçe veto edilen iki isim de Japon Maliye Bakanlığı kökenli.

IHT'deki haberde şöyle bir satır var: "...Economists and former bank officials call it a humiliating situation for a country that has been trying for years to assume an international political role commensurate with its $5 trillion economy..." İlginç buldum. Türkiye 5 trilyon dolarlık bir ekonomi değil ama Merkez Bankası başkanının atanmasında yaşadıklarımız, Japonların yaşadıklarından daha az "humiliating" değildi!.

Krizin yayılması

2008-03-19T19:49:00.005+02:00

Sanayi ve Ticaret Bakanı Zafer Çağlayan, Milli Prodüktivite Merkezi'nin Genel Kurulunda şöyle buyurmuş:

...Tabii ki dünya ekonomisinde olabilecek gelişmeler Türkiye'yi de bir nispette etkileyecektir. 107 milyar dolar ihracat yapan bir ülkenin nereye nasıl ihracat yaptığının iyi görülmesi lazım. İhracatımızın yüzde 60'ından fazlasını AB ülkelerine yapıyoruz. ABD ile dış ticaretimiz yok denecek kadar azdır. Dolayısıyla ABD ekonomisinde oluşabilecek herhangi bir durgunluk Türkiye'yi çok fazla etkilemeyebilir ama dünyadaki genel dalgalanmadan her ülke gibi Türkiye de belli oranda mutlaka etkilenebilir....

Birisinin krizlerin yayılmasının ticaret kanalıyla olduğu yılların çoook gerilerde kaldığını bakana söylemesi lazım. Günümüzde bir ülkede ortaya çıkan krizler finansal sermaye kanalıyla dünyaya yayılıyor. Yani, örneğin, eskiden ABD'de kriz çıkınca, onunle en çok ticaret yapan Meksika, Kanada gibi ülkeler etkilenenlerin başında gelirdi. Ama günümüzde ülkelerarası ödünç verilebilir fonlar ve hisse senedi ticareti, mal ve hizmet ticaretinden kat kat fazla ve çok daha hızlıdır. O yüzden krizlerin yayılmasını sadece ticaret kanalı bağlamak büyük bir hatadır.

IMF'ten ilginç bir görsel uyglama.

2008-01-31T09:29:00.002+02:00

Aşağıdaki linkte IMF tarafından hazırlanmış bir program bulunmakta. İnternet üzerinden kullanabildiğiniz bu programda dünya üzerindeki bir ülkenin iktisadi verilerinin diğer ülkelerle karşılaştırması yapılabiliyor. Görsel olan bu karşılaştırmayı tarihsel süreç içinde izleyebiliyorsunuz. Görmek istediğiniz istatistiği seçerek fare imlecinizi istediğini ülkenin üzerine getirip yıllar içinde söz konusu istatistiğin nasıl değiştiğini, başka ülkelerinkilerle karşılaştırarak gözlemleyebiliyorsunuz. Şimdilik GDP, Enflasyon ve Cari Açık verilerinin karşılaştırması yapılmakta. Sitede başka verilerin de ekleneceği söyleniyor.

http://www.imf.org/external/datamapper/index.php

İnternet ve Demokrasi: Sanal Bir Cemaat Olarak Ekşi Sözlük Vakası

2008-01-30T22:24:00.001+02:00

Demokratik toplumlarda yasama, yürütme, yargı olmak üzere üç kuvvet vardır. Medya ise demokrasinin temellenmesi ve de toplumsal yaşamda tam anlamıyla yerini alabilmesi için üzerine düşen yükümlülükler ve de sahip olduğu erk nedeniyle kimi çevrelerce “dördüncü kuvvet” olarak adlandırılmaktadır. Bu yükümlülük ve erkler, demokratik toplum kavramının temellerinden birisi olan “bilgi” daha doğrusu “kamunun bilme hakkı” üzerine kurulmuştur. İşte medyaya (gazete, dergi, radyo, televizyon) yüklenen görev aslında kamuya, temsilcilerini seçmek ve de bu temsilcilerin faaliyetlerini izlemek için gerek duyduğu bilgiyi vermektir (Çaplı, 2002). Ancak modernleşme ve kapitalizm boyunca kitle iletişim araçlarının ticarileşmesi, sosyal propaganda ve eğlence odaklı olmaları demokrasiyi zedeler bir hal almıştır (Timisi, 2003). Bu da, kitle iletişim araçları toplumu bilgilendirme işini yeteri kadar başaramadıklarını göstermektedir. İşte bu noktada İnternet yepyeni bir mecra olarak toplum iletişimine girmiştir. İnternetin sağladığı kaotik bilgi akışı sayesinde artık, bilgiye ulaşmak için bilginin kendisine sunulmasını beklemek zorunda kalmayan birey ona kendisi ulaşabilmektedir. Bunun da ötesine geçilebilmekte, İnternetin sunduğu etkileşim gücü sayesinde görüşlerini, fikirlerini tarihin daha önce görmediği bir kolaylıkla, çok geniş kitlelere ulaştırabilen ve de bunları sanal ortamlarda, sanal cemaatlerde tartışabilen birey, İnternet öncesi medyanın oluşturmakta güçsüz kaldığı demokratik temelleri güçlendiren olanaklarla donatılmış durumdadır artık. Bu bağlamda İnternet odağındaki “yeni iletişim teknolojileri” ülkeler için daha demokratik bir yönetim yaratabilir mi? sorunsalı tartışılmaya değer konular arasındadır.

İşte bu noktada sanal cemaatler önem kazanmaktadır. Sanal tartışma grupları, mail grupları, forumlar, İnternet siteleri, bu gibi platformlarda toplanan insanların sayısı artıkça güncel yaşamın daha önemli birer parçası haline gelmektedir. Kendi içlerinde oluşturdukları örgütleniş biçimleri, iç demokrasi anlayışları, fikir alışverişleri ile gittikçe daha çok cemaatleşen bu platformlar toplumun genelini etkilemeye başladıkça iletişim sosyolojisinin radar ekranında daha da belirginleşmektedir. İşte Türkiye içersinde bu sanal cemaatlere bir örnek olarak Ekşi Sözlük adlı İnternet sitesi İnternet-demokrasi ilişkisi içinde önemli bir inceleme vakası olarak karşımıza çıkmaktadır.

“Ekşi Sözlük” diye adlandırılan Internet sitesi www.eksisozluk.com adresinde yer almaktadır. Türk popüler kültüründe, popüler kültürün karşısında bir tavır ortaya koymasına rağmen onun ortasında yer alacak kadar bilinen, takip edilen bir site olarak Ekşi Sözlük 60 binin üzerindeki aktif kullanıcısı , Türkiye’nin en çok ziyaret edilen 19. sitesi olması ve de ülkenin –özellikle- lise/üniversite gençliğini yansıtan/yönlendiren kullanıcı yapısıyla sanal bir cemaat olarak incelenmeye değer bir oluşumdur. İşte Türkçe İnternette etkin ve popüler bir kaynak olan ve artık sanal bir cemaat haline gelmiş olan Ekşi Sözlük bir sanal cemaat midir? Ekşi Sözlük’ün bilgi paylaşımı konusunda İnternet ve demokrasi ilişkisine getirdiği bir katkı var mıdır? Ekşi Sözlük içinde demokrasi var mıdır? Demokrasi bu sanal cemaatte nasıl işlemektedir? araştırmanın çalışma sorularını oluşturmaktadır..

Araştırma kapsamında cevabı bulunması amaçlanan sorunsallar arasında şunlar da vardır: Ekşi sözlük kendi içinde demokratik bir oluşum mudur? Ekşi sözlük kamuoyu yaratacak kadar etkin midir? Sözlük, sanal bir cemaat olarak toplumu daha demokratik kılabilecek bir yapıya sahip midir?

Bu çalışmada öncelikle İnternet ve Demokrasi ekseninde bir kuramsal kavramsal çerçeve çizilecek sonrasında ise sanal cemaatlerin bu çerçevedeki yeri ve son olarak da bir sanal cemaat olduğu gösterildikten sonra Ekşi Sözlük’ün bu resim içindeki yeri irdelenecektir.

İnternet ve Demokrasi

İncelemeye İnternet ve Demokrasi kavramlarını inceleyerek başlamak yerinde olacaktır.

Demokrasi
Demokrasi, halkın kendi kendini yönettiği, doğrudan, temsili, katılımlı demokrasi, liberal demokrasi gibi pek çok türevlerinin olduğu bireysel hak ve özgürlüklerin en geniş tanımlandığı bir yönetim sistemidir. Doğrudan demokrasi halkın kendi egemenliğini aracısız, temsilcisiz doğrudan kullanmasıdır. M.Ö 508 yıllarında Eski Yunan sitelerinde uygulandığı tahmin edilen doğrudan demokrasi modelinde sadece erkeklerin seçmen olduğu bir sistem var olmuştur. Ancak yıllar boyu imparatorlukların, devletlerin sınırlarının gelişmesi, büyük devletlerin ortaya çıkması artan nüfus ve ulaşım imkanlarının yetersiz olması bu modeli ortadan kaldırmıştır. Bunun sonucu olarak da doğrudan demokrasi yönetim sisteminde çok daha az kullanılmaktadır. Tabii günümüzde kullanılmaya devam edilen referandum, halkoyu gibi yöntemler temsili demokrasinin doğrudan demokrasiye benzer yanlarını oluştursa da birey ile insan arasındaki “temsilci” varlığı temel farklılığı oluşturmaktadır.

Doğrudan demokrasi modern anlamda üç ayak üzerine kuruludur; “inisiyatif”, “yöneticiyi görevden azledebilme” ve de “halkoyu”. (Wikipedia, 2006) Doğrudan demokrasiyi destekleyen tartışmalar genelde temsili demokrasinin olumsuz yanlarını öne sürmektedirler. Temsili demokraside seçilenlerin, seçmenlerini tam temsil edememesi, seçmen-temsilci arası çıkar çatışmaları, yolsuzluk eğilimleri, siyasi partilerin kısıtlayıcılığı, hükümet değişikliğinin neden olduğu kanun değişiklikleri, seçim maliyetlerinin yüksek olması... vb. gibi. Katılımcı demokraside ise siyaset, sadece siyasetçilere değil vatandaşlara da düşen bir yükümlülük olarak görülür. “Bireyler siyasetin gerçek sahipleridir” (Boz, 2000:4). İnternet ve Demokrasi tartışmalarına katılımcı demokrasi çerçevesi içinden baktığımızda bu tartışmalarını daha anlamlı olduğu gözlenebilmektedir. Zira, İnternet sağladığı olanaklar ile siyasetin gerçek sahipleri olarak varsayıla bireylere katılım, tartışma, bir oydaşma ulaşma imkanı vermektedir.

İdeal demokrasiye yaklaşan sistemler olarak görülen doğrudan demokrasi ve katılımcı demokrasinin karşısında olanlar uygulanabilirlik ve de verimlilik konusunda savlar öne sürmektedirler. Bu demokrasi sistemlerinin yavaş ve pahalı olduğu, oy kullananlarda bıkkınlığa neden olduğundan dem vuran bu karşıtların karşısına elektronik oylama (e-oylama) bir alternatif olarak çıkmıştır. Elektronik oylama fikri aslında İnternetin yaygınlaşmasından önce ortaya atılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde Elektronik Seçmen Birlikleri (Electronic Constituent Assemblies – ECA), televizyon, telefon ve bilgisayar teknolojilerini kullanarak doğrudan demokrasi yönünde adımlar atmışlardır. Ancak İnternet’in gelişmesi -henüz herkese ulaşması gerçekleşmese de- bu medyanın doğrudan demokrasi için iyi bir alternatif olacağını düşündürmüştür. Ancak bu araştırmanın temel konusu, İnternet ve demokrasi bağlamında elektronik oylama sistemlerinin uygulanabilirliği değil, İnternetin sağladığı etkileşimli iletişim sayesinde sanal cemaat çerçevesinden demokrasiye verilebilecek katkılar üzerinedir.

İnternet
İnternet; yeryüzünde çok çeşitli mekanlarda bulunan insanların bu mekanlarından soyutlanarak iletişim, etkileşim içine girdikleri, birbirleriyle haberleştikleri, cemaatler oluşturabildikleri, bilgiye ulaşabildikleri dünyanın en büyük bilgisayar ağıdır. “İnternet, büyük bir kütüphane, iletişim, ticaret, eğitim, çalışma, eğlence ortamı olmanın ötesinde bir teknolojidir.” (Akgül, 1999).

İnternet’in ilk adımları 1969 yılı Soğuk Savaş Döneminde ABD Savunma Bakanlığı, çeşitli akademik ve askeri birimlerin işbirliği ile ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) adıyla atmıştır. ARPANET çoğunlukla askeri haberleşmeyi kolaylaştırmak ve hızlandırmak amacıyla ortaya çıkmış bir projeyken sonrasında elektronik posta, tartışma grupları, uzak veri tabanlarına erişim ve dosya transferleri çeşitli gayeler için kullanılmaya başlanmıştır. Sonrasında sivil bir proje olarak özellikle 80li yıllarda TCP/IP protokolüne geçiş ile İnternet doğmuştur. 1990 yıllarda ise web sitelerinin grafiksel iletiminin mümkün hale gelmesi ile World Wide Web kurulmuş ve gittikçe daha da yaygınlaşarak günümüzde sosyal ve ekonomik hayatın çok önemli bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde insanlar İnternet üzerinden alışveriş yapabiliyor, mailleşebiliyor, chat yapabiliyor, istediği bilgiye ulaşabiliyor, tartışabiliyor, görüşlerini serbestçe açıklıyor konumdadır.

İnternet temel olarak üç ayak üzerine oturtulmaktadır. Bilgisayar aygıtları ve terminallerinin oluşturduğu donanım, bilgisayar donanımının işlemesini, sayısal verileri elektronik verilere çeviren yazılım ve de bu donanım ve yazılımı kullanmak üzere üçlüyü tamamlayan insan. (Uğur, Bilici, 1998). İşte bu son ayak, yani insan İnternetin sosyal alan içinde incelenmesini gerekli kılan kısımdır. Bu “insan” genelleştirmesi içine, devlet kurumları, üniversiteler, uluslararası kuruluşlar, ticari şirketler, örgütler, siyasi partiler, televizyonlar, radyolar, sivil toplum örgütleri v.b. girmektedir. Ancak İnternetin getirdiği imkanlardan en çok faydalanabilecekler bireylerdir. Zira sahip oldukları aktif konumları sayesinde İnternet üzerinden sosyalleşebilmekte, bilgi edinebilmekte, tartışabilmekte, alışveriş yapabilmekte ve iletişim kurabilmektedir.

İnternetin gelişmesi ile birçok çevrede demokrasiye olacak katkıları tartışılmaya başlanmıştır. Aslında, her yeni teknoloji gelişimi bir şekilde iletişim teknolojilerine de yansıdığı için matbaanın, telefonun, radyonun, televizyonun vs. icadı ile uluslararası etkileşim sayesinde demokrasinin gelişmesine duyulan umut bu sefer İnternetin icadı ile gündemimize girmiştir. Ancak günümüzde İnternet üzerine yapılan demokrasi tartışmaları çok daha önemlidir zira İnternet; kullanıcılarına telefon, TV gibi iletişim teknolojilerinden çok daha öte imkanlar sunmaktadır. İnternet, insanlara geri besleme imkanı sağlamakta, kişilerin mekandan ve hatta zamandan bağımsız olarak istedikleri konular üzerinde istedikleri kişilerle tartışabilecekleri, iletişim kurabilecekleri bir ortam sağlamaktadır. Yani bireyler televizyon, radyo gibi araçların karşısındaki pasif konumlarını İnternet ile aktif bir konuma çevirme imkanına sahip olmuşlardır. “İnterneti geleneksel iletişim araçlarından ayıran en önemli özelliği iletişim sürecinde etkileşimin kendisini güçlü bir biçimde göstermesinden kaynaklanmaktadır. Geleneksel iletişim ortamında [...] bireyler ya iletişimi alan konumundadır ya da iletişim sürecine müdahaleleri sınırlı ölçüde olmaktadır. İnternet üzerinden etkileşim, kullanıcının iletişim sürecindeki egemenliğine vurgu yapmaktadır.” (Timisi, 2003:132) Sonuç olarak, İnternetin yaygınlaşması ile birlikte, demokratik düzenin hızla gelişeceğine olan umut artmıştır. Bu nedensiz bir umut değildir, zira İnternet bireylere yukarıda sayıldığı gibi forumlarda, chat odalarında, kişisel web sayfalarında istediklerini söyleyebilme, tartışabilme, bilgi edinebilme imkanı vermektedir. Bunların ötesinde İnternet artık sanal bir mekan olarak algılanan bir “yer” haline gelmiştir. “İnternet ortamındaki mekandan kasıt, fiziken olmayan, sanal bir mekandır” (Boz, 2000:22).

İnternet haberleşmeye de yepyeni bir boyut kazandırmıştır. Gazeteler, televizyonlar da “yeni medya” kavramı içinde haberleşmeye dev adımlar attırmışlardır ancak bu gibi mecralardan hiçbiri İnternetin sağladığı düşük maliyet, sermayeden bağımsızlık, sınırsız sayıda kişiye ulaşabilme, kontrol ve sansürün minimum düzeyde tutulması gibi imkanlara sahip değillerdir. Dolayısı ile İnternet, asıl işlevi kamunun temsilcilerini seçmek ve onları kontrol etmek için ihtiyaç duyduğu medyanın demokrasiye yapacağı katkıları çok üstün seviyelere getirme potansiyeline sahiptir. İnternet, demokrasinin temel taşlarından “ifade özgürlüğü” konusunda da diğer mecralardan çok daha üstündür. Bugün, terörist diye nitelendirilen örgütlerden tutun da ülkelerin istihbarat servislerine, ülkesinin politikalarına kişisel eleştirilerini sunmak isteyenler ile, ülkesinin yönetimini değiştirmek isteyenler aynı mecrada İnternet’te düşüncelerini ifade edebilecek konumdadırlar. Her ne kadar ülke yönetimleri, ellerindeki imkanlar ile muhalif/zararlı bazı siteleri sayfaları kısıtlayabiliyorsa da İnternet’in uluslararası iletişim dünyasındaki sansürlenemez konumu bu çabaları sınırlı kılmaktadır.

Demokrasi, bilgiye ulaşma imkanı ile pozitif bir korelasyona sahiptir. İnternetin bilgiye ulaşma konusunda insanlığa sunduğu olanaklar muazzamdır. Bugün, dünyanın herhangi bir yerinde ister geleneksel telefon hatları ile olsun, ister GPRS isterse uydu bağlantıları ile olsun, İnternete ulaşma imkanına sahip her birey sınırsız bilgiye ulaşma imkanına da sahiptir.

İnternet, kullanıcılarına çok kültürlülük sunmakta, zaman ve mekan kısıtlamalarının olmadığı bir üstkültür oluşturabilmektedir. “Farklı kültürlerle tanışma ve etkileşim içine girmekle edinilen çok kültürlü duyarlılığın demokratik özlemler açısından da taşıdığı önem son derece açıktır” (Uğur, Bilici 1998). Çok kültürlüğün yanında İnternetin sunduğu adem-i merkeziyetçilik de demokrasiye olumlu katkıda bulunan bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Yani, tek yol akıl yoludur şeklindeki modern bir düşünceden öte İnternet, çok fikirli ademi merkeziyetçiliği ile post-modern bir mecra olarak demokrasi ile uyuşmaktadır. Timisi, İnternetin demokratik potansiyelini şu maddelerle özetlemektedir. (Timisi, 2003:193)

1) Kolay erişim ve enformasyon erişiminde yeterlilik. Bu görüşe göre vatandaşlar demokratik bir katılım için gerekli olan bilgi ve enformasyon yapısına kolayca bağlanabilecekler ve istedikleri/ihtiyaç duydukları bilgiyi zaman ve mekandan bağımsız olarak kolayca edinip karar verme süreçlerine olumlu olarak yansıtacaklardır. Tabi bunun için enformasyon kaynaklarına erişimin toplumun tüm kesimlerine ulaşmasını sağlamak esastır
2) Otoriteden bağışıklılık. Adem-i merkeziyetçiliğe yapılan bu vurguda, İnternetin diğer kitle iletişim araçları ile karşılaştırıldığında bir fiziksel yapıya sahip olmaması nedeni ile siyasal sınırların dışında çıkabilmesi, ne hükümetin ne de başka ticari kuruluşların tam bir hakimiyet sağlayamaması öne çıkartılmaktadır. Tabi bu belli bir demokratik eşiği aşmış ülkeler için geçerlidir. Zira, Çin, Kuzey Kore, İran gibi ülkeler sansürlenen, e-maillerin kontrol edilebildiği örnekler olarak bu bağışıklığın her yerde geçerli olmadığına kanıttır.
3) İnternette ifade özgürlüğü. İnternetin belki de demokrasiye yapacağı en büyük katkı ifade özgürlüğü nosyonunda bulunmaktadır. Ancak burada kamusal alanda terörist/cinsel istismara yönelik yayınlar, faşist/ırkçı nosyonlar gibi ifadelerin de bundan faydalanabilmesi özgürlük tartışmalarında odak noktalardandır. Kamusal alan için yapılan bu tartışmalar İnternet ile kesilmiştir çünkü İnternetin herhangi merkezi bir otoritenin denetimine açık olmaması ile sanal alemin “fikir ve ifade özgürlüğünün belki de tam olarak gerçekleştiği bir ifade ortamı haline denk düşmektedir” (Timisi, 2003:197)
4) Siyasal katılımın artması. Bu vurguda siyasal katılımın vatandaşa yüklediği zaman/para/mekan maliyetinin İnternet ile asgari düzeye inmesi sayesinde siyasal katılıma yapılan pozitif etkiye atıf yapılmaktadır. Tartışma gruplarında paylaşılan fikirler, hükümetin icraatları konusunda zaman ve mekandan bağımsız olarak yapılan tartışmalar, sana cemaatler ekseninde oluşan siyasal katılım nosyonlarının yapacağı olumlu etkiler öne sürülmektedir. Tartışma grupları, forumlar, chat odaları gibi araçlar ile iletişime geçen gruplar, aynı zamanda bu ortamları bireyleri harekete geçirmek için de kullanmaktadırlar.
5) Sivil toplumun genişlemesi ve küreselleşmesi. İnternet ile sivil toplum içinde etkileşimin artmış olduğu bir gerçektir. Bu bağlamda İnternet ile yerel grupların ulusallaşması; ulusal grupların uluslararasılaşması mümkün kılınmaktadır. “Büyük iktidar güçlerinin sahip olduğu erişim kaynaklarına sahip olamayan toplumsal gruplar için iletişim teknolojilerini biraradalığı sağlamak üzere dizayn emek ve kullanmak önemli bir demokratik amaç olarak ele alınmaktadır.” (Timisi, 2003:207). Bu yaklaşımın bir eleştirisi ise çok kültürlülüğün aslında İnternet ile tekil global kültürün aşılanması üzerine kurgulanmıştır. (Uğur, Bilici, 1998)

İnternetin demokrasiye yapacağı katkılara kuşkuyla yaklaşan eleştirilerden de bahsetmek gerekir. Timisi, bu bağlamda öncelikle demokrasinin teknolojiyle de olsa çözülemeyecek içsel sorunlarını vurgulayan eleştiri çizgisinden bahseder. İkincil eleştiri çizgisi olarak enformasyon erişiminde yeterlilik ve bilgiye ulaşma konusunda yarattığı sınırsız imkanın demokrasiye katkısı sorgulanmaktadır. Zira, demokratik bir kültür için enformasyon çokluğu ile bilgi kalitesi arasında ayrım yapılmalıdır. Timisi’nin ortaya koyduğu diğer eleştiri çizgilerinde ise elektronik demokrasi fikrinin modernleşme ve kültür emperyalizmi söylemleri temelinde eleştirilmesidir. Elektronik demokrasi araçlarına sahip olma ve bilgiye erişmenin varolan iktidar ilişkileri içinde şekillendirildiğinden bahseder. Timisi, sonrasında ise İnternetin demokratik potansiyelinin eleştirisini şu maddelerle özetlemektedir. (Timisi, 2003:214)

1) Kolektif eylemin zayıflaması. Burada zaman ve mekandan bağımsız bir iletişim yolu olan İnternetin toplumsallık duygusu yarattığı ancak bu duygunun kolektif bir eyleme dönüşmediği vurgulanmaktadır. Özellikle sanal topluluklarda bir araya gelen bireylerin toplumsal ilişkilerini gittikçe daha çok sanal ortamda oluşturmalarının, onları yalnızlığa iteceği; bunun da “direnme, değiştirme, anlama sürecinin getirdiği toplumsal bağlamı ortadan kaldırması ile alternatif arayışlara duyulan ihtiyacı ortadan kaldıracağı” (Timisi, 2003:216) iddia edilmektedir.
2) Tekelleşme-Ticarileşme. Günümüzde İnternet sitelerinin büyük çoğunluğu ticari sitelerdir. Özel şirketlerin yeni bir Pazar olarak İnternet iletişimine el atmasının tekelleşme yaratacağı üzerine tartışmalar mevcuttur. Buna ek olarak enformasyonun/kültürel üretimin ticarileşmesi olgusu vardır. Kâr maksimizasyonu peşinde koşan pazarlama/satış/tanıtım sitelerinin yanında çoğu sitede karşımıza çıkan reklamların İnternetin bağımsızlık güdüsüne zarar verdiği görüşü çeşitli kesimlerce kabul edilmektedir. Zira sermaye kontrolü bir kısıtlayıcı olarak karşımıza çıkmaktadır. Her ne kadar kâr maksimizasyonu peşinden koşmadıklarını söyleseler de bu makaleyi yazmak için kaynak arayışı içinde girilen jstor.org, ebscohost gibi İnternet akademik kaynak sitelerinin ücretli üyelik istemesi bunlara örnektir.
3) Kültür emperyalizmi ve bilgi uçurumunun artması. Yapısal bir bakış açısına sahip bu eleştiride, enformasyona/kültürel ürünlere ulaşım konusunda ulusötesi şirketlerin ticarileşme/tekelleşme etkileri sonucu dünya nüfusunun enformasyon zengini ve enformasyon yoksulu olarak ayrımlanması ve bu ayrımın İnternet ile gittikçe büyüyen bir uçurum haline gelmesi üzerinde durulmaktadır.
4) Toplumsal tabakalaşmanın artması. Bu eleştiride, yeni iletişim teknolojilerini kullanabilenlerin ve de kapitalist iktidar düzeni içinde sermayeyi elinde bulunduran sınıfın aynı kişilerden oluşması üzerinde durulmaktadır. İnternet ile, internetin olanaklarından faydalanacak sınıfın diğer toplumsal sınıflardan uzaklaşması ile toplumsal tabakalaşmanın artacağından bahsedilmektedir.
5) İnternet ortamında kontrol. Burada ise teknolojinin gelişmesi ile kamusal alan olarak adlandırılan İnternetin daha kolay gözetimlenmesine (surveillance) yapılan bir vurgu vardır. İnternet ile bireyler Foucault’un kamusal alan bağlamında söylediği gibi görünmeyen ancak her an hissedilen bir gözetim altındadırlar.

Bunlara ek olarak, ilgi farklılaşması da kimi çevrelerce İnternetin demokratik vasfına yüklenen olumsuz özelliklerdendir. “Sanal cemaatlerde bir araya gelenler, birbirleri arasındaki ortaklıkları ve simetriyi öne çıkararak farklılaşmayı sürekli olarak reddeden bir buluşma noktasına sahiptirler” (Subaşı, 2001) Yani, bireyler sanal cemaatler altında toplaşarak, karşıt görüşlerin cemaat içine girmesine izin vermemekte, zıt görüşler arasında ayrışmalar daha artmaktadır. Ancak diğer yandan sanal cemaatler, demokratik katılımcılığı teşvik ettiği için olumlu olarak da nitelendirilmektedirler. İlgi farklılaşmasının yanında İnternet’te kolayca edinilebilen ve değiştirilebilen kimlik sorunsalı da İnternet için bir eleştiri noktasıdır. Kimliklerin gizlenebilmesi bir anlamda statü eşitliğini sağlamayı getirirken öte yandan sosyal ilişkilerde hayati önemdeki güven duygusunu zedeler niteliktedir.

İnternet ve demokrasi bağlamında sanal cemaatler ve sanal cemaatlerin oluşturduğu kamusal alan üzerine de odaklanmak yerinde olacaktır.

İnternetin yukarıda sayılan olanaklarını kullanan yani siber-uzayda yaşayan kullanıcılar giderek yoğunlaşmakta, ilgilerine göre bir araya gelmekte ve sanal toplumu oluşturmaktadırlar. İnternetin demokrasi ile ilişkisi de kamusal alan üzerinden sanal toplum ve sanal cemaatler özelinde kurulmaktadır.

Kamusal alan

Kamusal Alan, Kamusal katılımın İnternet’in demokrasi ile ilişkisinde çok önemli bir yeri vardır. Kamusal alan söyleminin inşacılarından Habermas, tanımlanabilir herhangi bir mekanda olmasına gerek kalmaksızın kamusal alanı, sanal ya da farazi bir topluluk olarak nitelemiştir. Ona göre kamusal alan, vatandaşların ortak çıkarları doğrultusunda önemli meseleler üzerinde görüş alışverişinde bulunabilecekleri ve bir kamuoyu oluşturabilecekleri, sosyal hayatın bir parçasıdır. (Thornton, 1996) Geçmişte kamusal alanın genelde kahvehaneler, tiyatrolar, parklar gibi maddi/kentsel mekanlarda oluşurken kitap dergi gazete gibi mekansal olmayan boyutlarda da oluştuğu gözlenmiştir. Habermas’a göre ideal anlamda kamusal alan, işleyen bir demokraside otoriteyi meşrulaştırmak için gereken kamuoyunun kaynağıdır. Kamusal alan fikrinde temel olan, herkesin fikrini/düşüncelerini öne sürme ve “tartışarak” ile bir müzakereye ulaşmasıdır. Habermas, kamusal alanın insanların bireysel düşüncelerini açıklanması ile oluşamayacağını söyler. “Habermas, kamusal alanın merkezine manipüle edilmiş kamuoyu yerine, halkın katılımının sağlandığı ve toplumsal uzlaşmayla sonuçlanan bir yapının demokratik olduğunu savunur” (Boz, 2000:38). Bunun karşısında ise Foucault, kamusal alanın, insanların var olan iktidar yapıları içinde uyumlaştırmaya yönelik bir araç olduğunu söylemektedir. “Foucault’a göre kamusal alanda yer alan bireyler ve düşünceleri, görünmeyen, ancak her an hissedilen bir gözetim altındadır. Bu gözetim hissi, kamusal alanın ideolojik yanını oluşturmaktadır” (Timisi, 2003:227). Foucault’un bu söylemi, İnternet’in demokrasiye yaptığı katkılara kuşkuyla bakanların eleştirilerine de dahil olmuştur.

Kamusal alan – medya ilişkisinde ise Habermas, 17. yüzyılın başlarında gazetelerdeki gelişmeler ile eleştirel bir yapının ortaya çıktığını söyler ve medyanın dördüncü kuvvete dönüştüğünden bahseder. Ancak günümüz geleneksel medyasına baktığımızda bu görüş problematiktir. Zira günümüz gazete, televizyon ve radyoların mülkiyetten/sistemden bağımsız olarak sınırsız iktidar eleştirisi yapabilmeleri düşünülemez. Bu noktada araçsalcı iletişim kuramcıları, mülkiyet ilişkilerinin iktidarını koruma yolunda medyayı bir araç olarak kullandığını ileri sürerken yapısalcı iletişim kuramcıları, varolan sistem içinde, mülkiyet ve siyasetten bağımsız olsalar da medya aktörlerinin sistem yapısının sonucu, iktidarı destekler nitelikte olduğunu vurgularlar. Habermas’ın kamusal alan söylemiyle İnternet ilişkisini, kendisinin “ideal speech” söylemi ile bağdaştırmak yerinde olacaktır.

Habermas, demokrasinin temelini oluşturan kamusal alan fikrinden “ideal iletişim” (ideal speech) söylemini ortaya atmıştır. Bu “ideal iletişim” söyleminde Habermas şu şartları öne sürmektedir (Gaynor, 1996)
1) Konuşulmaya ve harekete geçmeye değer her konunun söylem içinde yer almasına izin verilmelidir
2) a) Herkesin, ne olursa olsun her iddiayı sorgulayabilmesine izin verilmelidir
b) Herkesin, ne olursa olsun her iddiasını söylem içine sokabilmesine izin verilmelidir.
c) Herkesin tutumlarını, arzularını ve ihtiyaçlarını dile getirmesine izin verilmelidir.
3) Hiçbir konuşmacının iç ya da dış bir baskı ile yukarıda 1inci ve 2inci maddelerde yazan haklarından yararlanması engellenemez.

İşte bu noktada, demokrasiye gidecek yoldaki kilometre taşı olan kamusal alan fikrinin ideal tipi İnternet olarak karşımıza çıkabilmektedir. Thornton, İnternetin kamusal alanı yeniden canlandıracağı iddiasını İnternetin doğasındaki iki özellikle temellendirmektedir: (Boz, 2000:41)
1) İnternetin anarşik doğası,
2) Bireysel düşüncelerin interaktif olarak sunulabilmesi.
Sonuç olarak, kahvehanelerde, sokakta oluşan kamusal alan sonrasında televizyon ve gazete ile politik tartışma biçemi almıştır. Günümüzde ise kamusal alanın; dolayısı ile de demokratik tartışmaların en etkin oluştuğu yer olarak İnternet karşımıza çıkmıştır. Zira, Timisi, “İnternet yalnızca kamuoyunun biçimlenmesinde haber ve bilgiyi taşıyan bir araç olarak değil, kendisi bizatihi üzerinde kamusal ilişkilerin gerçekleştiği bir alan olma özelliği ile dikkat çekmektedir” diyerek, İnternet’in, kamusal katılımın bir “mekanı” olma özelliğine vurgu yapmaktadır. Bunlara ek olarak, İnternet ile sivil toplumun genişlemesi ve küreselleşmesi ile “kamusal alan kavramı dönüşüme uğramakta; paylaşılan mekan anlamında değil, paylaşılan sorunlar ve ortak çıkarlar etrafında bir araya gelmenin araçları olarak yeni teknolojiler önemli bir nitelik kazanmaktadır” (Timisi, 2003:207)

Sanal cemaatler

Sanal cemaat kavramı İnternet ile ortaya çıkan bir terimdir. Bu terimdeki “cemaat” Tönnies’in cemiyet/cemaat ayrımından gelir. Tönnies’in Gemeinschaft und Gesselschaft adlı eserinde, endüstri devrimi öncesi mikro toplum parçacıklarındaki akrabalığa ya da kişisel bağlara dayanan, samimi ve yüzyüze iletişimin olduğu birincil ilişkilere dayanan bir topluluk sistemi cemaat olarak tanımlanırken iken “cemiyet” ise endüstri devrimi sonrası, mekanik ilişkilere dayanan, bireyselleşmenin olduğu, her bireyin kendi çıkarına göre hareket ettiği, ikincil ilişkilere dayanan bir yapıdır. Ünsal, Tönnies’te cemaatlerin özelliklerini şöyle sıralar (Ünsal, 2005):

1) Sabit ve uzun dönemli
2) Ortak çıkar ve karşılıklılık ilişkisine dayanan derin sosyal etkileşimler
3) Paylaşılan ritüel ve sembollerin görünür olması.
4) Bir mekanda, yüzyüze ilişkiler ile oluşan yerel kontaklar.

Sanal Cemaat kavramının kurucusu ise, İnternet üzerine yazdığı yazıları ile tanınan Howard Rheingold’tur. 1993 yılında yazdığı “Virtual Community” adlı eseri ile İnternet üzerinde cemaatleşen bireylerin incelenmesinde öncü olan Rheingold’a göre sanal cemaat “yeterli sayıda insanın, insani duygularla, siber alanda kişiler arası ilişkiler kurmak üzere elektronik ortamda kamusal tartışmalara yeterince uzun bir süre katılmasıyla Ağada oluşan toplumsal kümelenmelerdir” (Subaşı, 2001) Ancak buradaki toplumsal kümelenmelerde mekan kavramının sanal/farazidir. Zira farklı mekanlarda hatta zamanlarda olan insanların sanal cemaatlerin üyeleri olması gayet normaldir. Sanal cemaatler kavramını, Habermas’ın kamusal alanı temeli üzerine inşa eden Rheingold’a göre sanal cemaatler coğrafi engelleri ortadan kaldırır (Boz, 2000:27). Boz’a göre Rheingold’da göre sanal cemaatlerin öne çıkan özellikleri şunlardır (Boz, 2000:28):

1) Modern toplumlarda fiziki iletişim olmazsa olmaz koşul iken, sanal toplumlarda fiziki iletişim yerini bilgisayar ağlarına ve sanal bireylere bırakmıştır.
2) Sanal toplum için fiziki mekan yoktur. Mekanın yerini siber uzay denilen dünyanın her tarafını kaplayan dijital mekan almıştır
3) Sanal toplumlarda haberleşme ve bilgi alışverişi son derece hızlı ve kayıpsızdır

İnternet ve Demokrasi Bağlamında Sanal Bir Cemaat Olarak Ekşi Sözlük

Demokrasi, İnternet ve sanal cemaatler hakkında kuramsal kavramsal çerçeveyi çizdikten sonra İnternet ve demokrasi ilişkisinde bir örnek üzerinde çalışılması bu yazının temel amacıdır. Bu bağlamda www.eksisozluk.com İnternet sitesinde yer alan sanal bir cemaat olan ekşi sözlük örnek olarak seçilmiştir. Ekşi sözlük-demokrasi ilişkisini incelemeye başlamadan önce “sözlük” hakkında kısa bir bilgi vermek yerinde olacaktır.

Ekşi sözlük, kullanıcılarının kendilerinin oluşturdukları başlıklar altına fikirlerini/bildiklerini/düşüncelerini yazabildikleri sanal bir sözlük projesidir. 1999 yılında ssg rumuzlu bir bilgisayar programcısı tarafından kurulmuş ve de 15 Şubat 1999’da birkaç yakın arkadaşının kullanıcı olduğu, eğlenceli bir proje olarak ortaya çıkmıştır. Sözlük kullanıcıları (kendilerini bazen “yazar” bazen de “suser” olarak adlandırmaktadırlar), gerçek isimleri yerine takma adlar (nickname) kullanmaktadırlar. Her kullanıcı kendi şifresine ve takma adına sahiptir, onlar adına başkaları yazılar yazamamaktadırlar. Ancak başlıklara yazılan maddeleri kayıtlı olan olmayan tüm site ziyaretçileri okuyabilmektedirler. “Başlık” her kullanıcının oluşturabildiği sayfaların adıdır. Sözlük jargonunda, başlıklar altına yazılan tanımlara/yazılara yani maddelere entry denmektedir. Madde (entry), başlıkların altına, başlıktaki kavramlara, sözcüklere karşılık olarak yazılan anlamlara verilen isimdir. Bir başlık altına her yazar kendi düşüncelerini aktardığı maddelerini yazabilmektedir.

Ekşi Sözlük, aslında yeni ve etkileşime en açık medya olan İnternet’in bu yetisini kullanarak var olan bir projedir. Sitenin görselliği sayfadaki reklam bannerları hariç sadece metin tabanı üzerinedir. Site üç parçadan oluşmaktadır. Sol parça siteye o gün açılan başlıkları listelemektedir. Üst tarafta ise kullanıcının aramak, bilgi edinmek istediği kavramı bulması için bir arama satırı, o anda açılan başlıkları görmek için “bugün” butonu, geçmiş dönemde açılan başlıkları görmek için “dün” ve “2005” butonları ve de kullanıcın profilini düzenlemesi için kontrol merkezi butonu bulunmaktadır. Bu sitede yazar olan insanlar gerçek adları yerine takma adlar vasıtası ile maddeler yazmaktadırlar. Sitenin en büyük üçüncü parçası ise üzerine tıklanan ya da aranan başlığı ve de altındaki maddeleri (entryleri) gösteren ana bölümdür.

Ekşi Sözlük bu haliyle ortalama üstü bir site olmasının yanında onu bu araştırmaya değer kılan, güdü toplumun belirli bir kesimin çok önem verdiği, yararlandığı, takip ettiği “popüler” bir kaynak olmasıdır. Çünkü Ekşi Sözlük, ansiklopedik, referansvari bir kaynak olmanın çok ötesindedir. Hemen her türlü güncel gelişmeyi ve bu gelişme hakkındaki yorumları sözlük başlıklarında, maddelerinde görmek mümkündür. Aslında bu, sözlük’ün sanal cemaat yapısını yansıtan en önemli özelliktir. Çünkü yazılan yorumlar, iddialar, tanımlar bir takma ad arkasından (adli sorunlar çıkaracak entryler sözlük iç denetimi tarafından silinmekte ise de) özgürce fikirlerini yazabilen, bundan da önemlisi bu fikirlerin binlerce kişi tarafından okunduğunun farkında olan kişilerden çıkmaktadır. Bu kişiler –her ne kadar birbirlerinden çok farklı, zıt düşünen bireylere sahip olsa da- bu büyük sanal cemaatin ortak bir kültürünün oluşmasında katkıda bulunmaktadır. İşte bu kaotik bilgi akışını kozmoza dönüştüren bir iletişim alt birimi olarak ekşi sözlük Türkiye’de incelenmeye değer sanal cemaatlerin başında gelmektedir.

Ekşi Sözlük yazarları ne yazmaktadırlar? Yazarlar, Ekşi Sözlük’te istedikleri bir başlık açıp ya da daha önce açılmış bir başlığın altına bildiklerini/söylemek istediklerini belli formatlara uyarak yazmaktadırlar. Bu konuyu somutlaştırmak için bazı örnekler vermek yerinde olacaktır. Örneğin Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi hakkında simon templar rumuzlu yazar:
yer olarak kurtulusta ankara universitesi siyasal bilgiler fakultesinin arka tarafinda, bankacilik ve ticaret hukuku araştirma enstitusu binasinin tam karşisinda yer almaktadir. ayrica pek cok workshop ve genelde her donem ankara'nin bir barinda konserli partiler duzenleyen bir fakultedir.
(simon templar, 09.06.2003 22:37)

diye yazmış iken, hdana rumuzlu yazar:
eleştirel kuramın türkiyeye aktarılması konusunda literatüre önemli katkıda bulunmuş hocaları bünyesinde barındıran, bu duruma rağmen yarışmalarda anlamsızca diğer fakültelerle rekabete giren, ödülleri gereğinden fazla önemseyen öğrencilerin bulunduğu köklü iletişim okulu.
(hdana, 17.06.2003 14:06)

diyerek bildiklerini öznel bir biçemde aktarmıştır. Bu yazılanlar ekşi sözlük’te “ilef” başlığı altındaki 30 entry’den ikisidir. Ancak aynı başlık altında,
mezunu olduğum okul.
eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşılınca, hakkında sayfalarca tenkit yazabilmek mümkün ancak yine de teorik dersler baz alındığında türkiye'nin en iyi iletişim fakültesi olduğu su götürmez bir gerçek.
(objects in the mirror, 14.03.2005 14:55)

diye bir olumlu bir bakışa sahip bir madde varken bir başka maddede:
büyük hayallerle girilip mezun olmaya yakın hayalkırıklığıyla ayrılınan eğitim kurumu...neyseki kantini ve çimleri ile okuduğum sürece bir nebze beni mutlu etti.
(therapywiththebadseedsproject, 21.07.2004 22:58)

denmektedir. Yazarlar belirli formatlar dahilinde başlıklara istedikleri entryleri yazabildikleri gibi, 50 karakterle sınırlı olmak üzere istedikleri başlıkları da açabilmektedirler.

Görüldüğü gibi Sözlük, bireysel fikirlerin açık ve net bir biçimde yazılabildiği bir projedir. Sözlük yazarları istedikleri başlıkları açmakta, istedikleri başlıkların altına istedikleri maddeleri yazmakta serbesttirler. Bu serbestlik oldukça öznel düşüncelerin Sözlükte yer almasında ortaya çıkmaktadır. Örneğin “temiz ve sağlam bir çift çorap bulmanın zorluğu” diye bir başlık altında 4 tane madde vardır. Öte yandan “alternatif matrix mustafa topaloğlu diyalogları” başlığı altında 9 adet madde vardır. Siyasi eleştirel bir tavra da sahip olan Ekşi Sözlük’te Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın Mersin’deki bir gezisindeki bir çiftçi ile yaşadığı diyalog üzerine açılan “tayyip erdogan ile çiftçi arasında geçen konuşma” adlı başlığın altına girilen 291 adet entry’den eleştirel nitelikli olanlarından birisi şu şekilde iken:
devlet adamlığından nasibini almayan insanların, onları o mevkiye getirmiş olan insanlara ne kadar değer verdiğinin apaçık göstergesidir. delikanlılığı gariban çiftçiye, üç kuruşa muhtaç halka karşı olan ama amerika, avrupa birliği "höt zöt" diyince sus pus kesilen hükümetin başbakanının hezeyanıdır.

buyrun bakınız da bakınız;

(bkz: koylu milletin efendisidir)

(bkz: adam gibi adam atam)

sonra bir kere de buna bakınız;

(bkz: devlet adamligi dersleri) - siz değil; öğrenememiş olanlar baksın.
(zambo sakizi, 11.02.2006 15:35)

bir başka madde, adli bir suç unsuru taşıyabilecek niteliktedir:
- bu adam dindar adamdır, oy verelim.çok seviyorum tayyip'i ve ak partisini elhamdülillah müslüman bunlar.allah korkusu vardır o yüzden iyi yönetir bizi.

daha çok beklersin iyi yönetilmeyi bu kafayla ! allahsız, kafir, deccal dediğiniz atatürkümüzün tırnağı olamaz bunlar.bir mustafa kemal'in halkına verdiği değere bakın, bir de bu kokuşmuş sistemin kokuşmuş politikacıların verdiği değere bakın.köylü milletin efendisiyken 1930'larda şimdi köylü milletin paçavrası olmuş bunlara göre.köylü milletin ta kendisidir haberleri yok.hala yobazlığınız işbaşındaysa ve savunmaya kalkıyorsanız bu insanları, hala bu ülkenin kurucusuna sırf örümcek ağlarını bozdu, yırttı diye kin besleyip ağları bu ülkenin üzerine tekrar örtmeye çalışıyorsanız, vicdan müesseseniz kapalı, gönül gözünüz kör olmuş demektir.
(ekshe, 11.02.2006 18:25 ~ 18:34)

Sözlük İstatistikleri
Sözlük hakkında birkaç istatistiki bilgi vermek gerekirse:
Kullanıcılar:
Ø 1 tane admin Ekşi sözlük’ü kuran kişi en geniş haklara sahip kullanıcısı olan ssg rumuzlu kullanıcıdır. Sürekli olarak sözlük formatına aykırı yazılar yazan yazarlarının kayıtlarını silmeye yani “uçurmaya” yetkisi olan tek kişi olmasının yanı sıra moderatörler gibi formata uymayan entryleri silmeye hakkı vardır. Maddeleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptir.
Ø 9 tane moderatör Gammazlar tarafından moderatörlere bildirilen yani ispiyonlanan entryleri silmeye, değiştirmeye yetkisi olan gönüllü yazarlar. Maddeleri “iyi, orta kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptirler
Ø 836 tane gammaz Ekşi sözlük formatlarına uymayan, adli suç oluşturabilecek maddelerin yazarlarını uyarmaya ve de moderatörlere iletmeye yani ispiyonlamaya yetkili gönüllü yazarlar. Bir yazar, ekşi sözlük formatına uygun yazdığı yazılar ve performansı ile gammaz statüsüne yükseltilebilmektedir. Maddeleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptirler
Ø 10836 yazar Ekşi sözlükte entry yazma, başlık açma yetkisine sahip kullanıcılar. Entryleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptirler
Ø 768 çaylak Formata aykırı entryler girdikleri için moderatörler tarafından çaylak konumuna düşürülen, yazdıkları maddelerin, başlıkların başkaları tarafından görülmesine izin verilmeyen, 1 hafta içinde formata uygun 10 adet madde girerek tekrar yazarlık yetisine kavuşabilen yazarlar. Maddeleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahip değillerdir.
Ø 6 preatör Sözlükte hukuki danışmanlık yapan, yazılan maddeleri, başlıkların mevcut yasal sisteme uyumluluğunu denetleyen hukuk eğitimi almış gönüllü yazarlar. Maddeleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptirler
Ø 39922 kayıtlı okur Sözlükte yazı yazma yetkisi bulunmayan, sadece okur olabilen ancak yazar alımları başlayınca öncelikli olan sisteme bir takma ad ve şifreyle kayıtlı okurlar. Maddeleri “iyi, orta, kötü” şeklinde oylama hakkına sahiptirler. Kayıtlı okur olmayanlar da sözlükte yazılanların tümün okuyabilmektedirler.

Görüldüğü gibi sözlükte özellikle yazılanların denetimi bağlamında hiyerarşik bir yapı göze çarpmaktadır.

Sözlükte yazılanlara baktığımız zaman ise:
1 milyon 162 bin adet başlık,
Bu başlıkların altında 5 milyon 730 bin adet madde (entry),
3 milyon 885 bin adet (yazarların kendileri ya da moderatörler tarafından) silinmiş madde vardır.
Başlık başına ortalama 4 adet madde
Yazar başına ise ortalama 94 adet başlık ve 466 adet madde düşmektedir.

Sözlük Formatı
Gammazların yazılmış bazı entryleri moderatörlere söylemesine adminin ve moderatörlerin de bu entryleri silmesine neden olan formata aykırılık sözlükte ssg’nin kendisi tarafından “entrylerin (maddelerin) silinme sebepleri” başlığı altında şu şekilde ifade edilmektedir:

moderatorlerin entry silerken cok istisnai durumlar di$inda kullandiklari $ablon sebep listesi vardir.. bunlarin bir kismi gammaz staff'ta da bulunur.. bunlar:

sozluk formatina uygun degil:
entry bir tanim veya bir ornek degil veya hatali entry ornekleri'ndeki 60 hal vaziyetten en az birine uyuyor..

alinti ornek olmadigi halde turkce degil:
ek$i sozluk'te entry'lerin dili turkce olmak zorundadir.. girilen entry bir alinti veya ornek oldugu halde bu belirtilmediyse yine bu sebepten silinebilir..

kendisinden once bir tanim mevcut degil:
okuma sirasi, algi duzeyi ve dunya bari$i acisindan bir ba$likta tanimlardan once ornek olmasi dogaya aykiri oldugundan bu entryler ilk tanima kadar silinir.. bu sebeple silinen entryler yazarlari tarafindan tanimlardan sonra tekrardan eklenebilirler..

kendisinden onceki entryleri refere ediyor:
"yukardaki entry'de ahmet abinin dedigi gibi" veya "15. entry'de oyle denmi$ ama", "re:28" gibi hallerde bu entry'ler silinir. sozlukte bir entry digerini direk refere edemez.

daha once yazilmi$ zaten bu:
daha once yazilmi$ bir entry silindiginde gerekcesi bu olur..

bu konu ba$ka bir ba$likta inceleniyor:
albert einstein ba$ligindaki 1500 entry'yi farketmeyip einstein ba$ligi acip oraya yazilan "super bir adam" icerikli entryler (ve tabi ki benzerleri) bu gerekceyle silinir..

g......ze girebilir:
yasal sorun cikarabilecek bilimum ki$ilere hakaret iceren her turlu entry bu gerekceyle silinir.

--- sonradan kaldirilmi$ gerekceler:

bkz fasiliteleri hatali kullanilmi$:
bkz vermeye cali$irken si.mi$ fakat gozden kacmi$ entryler bu sebeple silinir..

rotu$lansa iyi olur:
gercekte bir hatasi olmayan fakat oyle de pek guzel gorunmeyen biraz editlenmeye ihtiyac duyan muhtemelen yazarin da moderatorun bu fikrine katilacagi vaziyetteki entryler bu gerekceyle silinir..
(ssg, 07.05.2002 13:45 ~ 10.10.2005 20:57)

Hep karşımıza çıkan sözlük formatı kavramı üzerine eğilmek yerinde olacaktır. Sözlük formatı, Ekşi Sözlük içinde yazılan yazıların belirli bir biçem altında yazılmasını, belli bir düzen oluşmasını sağlamaya yönelik bir kurallar bütünüdür. Sözlükte bu bütünlüğü sağlama gayreti yazarları istediklerini özgürce ifade etmelerini kısıtlamamaktadır. Örneğin “boğazda çarpışan tankerler” türü bir başlık altına “tankerlerde petrol olsaydı çok kötü olurdu” şeklinde bir madde yazmak formata aykırıdır. Çünkü bu madde, başlığa bir tanım getirmemektedir. Ancak bu entry “petrol taşısalardı çok kötü sonuçlara neden olacak tankerler” şeklinde olursa formata uygun olurdu. Zira başlık tankerleri nitelerken, altına yazılan madde de tankerleri tanımlamaktadır. Görüldüğü gibi yazarlar formata uygun olarak istedikleri düşünceyi her türlü şekilde aktarabilir konumdadırlar.

Ekşi Sözlük’ün geneline bir “mizah” unsuru hakim olduğu görülmektedir. Mizah, özellikle eleştiri yaparken oldukça güçlü bir araç olması nedeniyle sözlükte yazılanların genelinde kullanılan bir yöntemdir.

Ekşi Sözlük Sanal Bir Cemaat Mi?

Sanal bir cemaat olarak Ekşi Sözlük ve Demokrasi ilişkisini incelemeden önce Ekşi Sözlüğün sanal bir cemaat olup olmadığını incelemek yerinde olacaktır. Tönnies’in cemaat özelliklerinden yola çıkarsak, Ekşi Sözlük, derin sosyal etkileşimlere sahip bir sitedir. Site üzerinden arkadaşlık kuranlar, birbirlerini tanıyanların sayısı oldukça fazla olduğu gibi, Ekşi Sözlük’te yazarların birbirleri arasında haberleşmesini sağlayan “mesaj” aracı ile birbirlerine yorumlar yazıp, maddeler hakkında eleştirilerini/tebriklerini birbirlerine gönderen bireyler bir cemaatin parçasıdırlar. Ayrıca ortak paylaşılan ritüel ve sembolleri vardır. Sözlükten kaydın silinmesine verilen isim “uçurulmak”, beğenilen bir entry’ye verilen “şukela” gibi sözlük jargonunda sembolik kullanımlar vardır. Ayrıca yazarların bir mekanda buluşup, eğlendikleri, konuştukları zirveler de ritüellerin bir parçasıdır sözlükte. Bunlara ek olarak sözlük yazarları yüzyüze ilişkiler içerisinde de bulunurlar. Hemen her yazarın, istediği bir ad ile açabildiği bu zirvelerde buluşan yazarlar, kendilerini tanıtan takma adları ile bir mekanda bir araya gelip yüzyüze konuşmakta, fikir alışverişinde bulunmaktadırlar. Bu durum da Tönnies’in cemaatler hakkındaki yüzyüze ilişkiler şartını tamamlıyor. Dolayısı ile Ekşi Sözlük kullanıcılarının bir cemaat olduğu sonucuna varılabilir.

Sanal Cemaat – Ekşi Sözlük ilişkisinin çerçevesini ise Rheingold’un söylemi üzerinden götürmek yerinde olacaktır. Ekşi Sözlük Rheingold’un çizdiği sanal cemaat resmine de uymaktadır. Çünkü sözlük, yeterli sayıda insanın, insani duygularla, siber alanda kişiler arası ilişkiler kurmak üzere elektronik ortamda kamusal tartışmalara yeterince uzun bir süre katılmasıyla Ağ’da oluşan toplumsal kümelenmelenmelere bir örnektir. Sonuç olarak Ekşi Sözlük’ün bir sanal cemaat olduğunu söyleyebiliriz.

Ekşi Sözlük ve Demokrasi

Ekşi Sözlük’te demokrasinin oluşumu konusunu demokratik özellikler ve demokratik olmayan özellikler ikiselliğinde incelemek yerinde olacaktır.

Ekşi Sözlük kapsamında Demokratik Potansiyelin Zayıf Olduğu Noktalar

1) Yazar Alımlarındaki kısıtlılık

Ekşi Sözlük dahilinde yazar olmak sadece bir kayıt formu doldurmaktan ibaret değildir. Ekşi Sözlük dahilinde başlık açmaya ve madde yazmaya yetkili olan “yazar” sıfatını elde etmek için kişinin, öncelikle bir başvuru ekranından istenilen bilgileri vermesi istenmektedir. Bu bilgiler arasında kendisinden bir takma ad ve şifre de talep edilir. Bu bilgiler sonrası başvuran kişi önce çaylak yazar olmaktadır. Yani yazdıklarını sadece kendisi ve moderatörler görebilir. Yazar olabilmek için 1 hafta içinde formata uygunluğu moderatörler tarafından denetlenip onaylanacak 10 adet madde (entry) girilmesi istenmektedir.

Yazarlık alımları her yılın sadece belli bir dönemi yapılmaktadır. Bu dönem önceden duyurulmamaktadır. 1999’dan beri yayında olan bu projeye son yıllarda ilgi kat kat arttığı için yazar alımları değişik ön şartlara bağlanabilmektedir. Örneğin 2005 yılı yazarlı başvuruları için konulan ön şart sonucu Muş’ta bulunan 1071 Malazgirt Pansiyonlu İlköğretim Okulu’na en az 10 adet kitap bağışlayarak yazarlık öncesi çaylak sıfatına sahip olunabilmiştir . 2006 yılı için yazarlık alımları daha açılmamıştır. Sadece ssg ile özel ilişkiler kurabilenler yazar olabilmektedir.

Yazar alımındaki kısıtlılık Ekşi Sözlük’teki demokrasi söylemine zarar vermektedir. Herkesin her istediğini söyleyebildiği bir ortam olarak tanınan sözlükte, kullanıcılara sürecin en başında konan bu kısıt, Antik Yunan doğrudan demokrasisinde sadece erkeklerin seçmen oldukları sisteme benzemektedir.

Öte yandan, yazar olma talebi ile yazar olabilenler arasındaki bu fark ve de böylesine popüler bir sitede yazar olabilmenin zorluğu bireylerin sözlüğe değer vermesini yazdıklarına da dikkat etmelerini sağlamaktadır. Bu durum ise, Aksoy’un “fazla düşünme vakti ayrılmadan, anında, spontane” (Aksoy, 1996) diye eleştirdiği İnternet metinlerinin daha nitelikli olmasını sağlayarak Sözlük’ün bilgi çokluğu ve bilgi kalitesi ikilemi arasında daha olumlu bir konumda yer almasını sağlamaktadır.

2) Otokontrol Mekanizması ve Hiyerarşi

Sözlükte yazılan entryler, 836 gammaz, 8 moderatör ve ssg tarafından kontrol edilmektedir. Yukarıda sayılan format kurallarına uymayan entryler kimi zaman mesaj yoluyla uyarılmakta kimi zaman da uyarı yapılmadan silinmektedir. Kontrol hiyerarşisinde gammazlar, sadece uygun olmayan entryleri moderatörlere iletmeye yetkilidirler. Silme işlemi ise sadece moderatör ve ssg tarafından yapılmaktadır. Ancak bu denetim mekanizmasının “özgürlüğü engelleyici” eleştirisi Foucault’cu bir “gözetim” sorunuyla paralel değildir. Çünkü, Ekşi Sözlük’te ifade özgürlüğü sonuna kadar kullanılabilmektedir, yeter ki uygun bir biçemde yapılsın. Radikal Gazetesi yazarı Enver Kubilay Yüksel’in Ekşi Sözlük’ü tanımlarken şunlar söylemektedir; “Kendi kendine gelişen gönüllü otokontrol mekanizması, siteye olan bağlılıklarından dolayı tüm üyelerin esnek kurallara uyması ve halihazırdaki üye alımlarıyla giderek büyümesi Türkiye şartlarında demokratik bir oluşumun varlığına duyulan ihtiyacın kaçınılmaz bir sonucu[dur]”.(Yüksel, 2004)

Bunlara ek olarak, otokontrol mekanizması, Sözlüğün kaotik bir düzene mahkum olmasını önlemektedir. Özgürlük ile anarşizmin sınırları hakkındaki İnternet ötesindeki demokrasi tartışmaları Sözlük’ün bu kontrol mekanizması ve hiyerarşisi için de geçerlidir.

3) Admin ve Moderatörlerin Seçimsiz Yetkilendirilmesi

Sözlükte denetimi sağlayan moderatörler ve gammazlar demokratik olmayan bir yöntemle yetkilendirilmektedirler. Sözlük kurucusu ve en yetkili kullanıcısı, ssg, tıpkı bir ülkeyi sıfırdan var eden otoriter bir diktatör gibi yerinden indirilemez bir konuma sahiptir. ssg’nin sözlük kullanıcılarının yazarlık yetkilerini ellerinden alabilme hakkına yani yazarları uçurmaya yetkisi vardır. Ancak bu diktatörlük yazarların ifade özgürlüğün kısıtlamamaktadır. Örneğin flatliner isimli bir yazar “en mal sözlük yazar ssg” diye bir başlık açmış ve şöyle bir entry yazmıştır:

tck'ya bile aykırı entrylere seyirci kaldığı için bu sözü haketmiştir.aynı şekilde moderatorlar ve gammazlar da.bir yazarın sözlük yazarlığı hayatına son verme cümlesidir aynı zamanda.bu kadar b....n insanın bulunduğu bir platformda bulunmanın bir anlamı yoktur çünkü..
(flatliner, 13.03.2005 16:19)

Bu yazar ne “uçurulmuş” ne de “çaylak” konumuna indirilmiştir. Ekşi sözlük, kurucusu ssg’yi bile asi bir dille eleştiren onlarca yazarın yazdığı yüzlerce yazıya sahiplik yapmaktadır. Bir diktatör konumunda olsa da, formata uyduğu sürece ifade özgürlüğünü kısıtlanmaması Ekşi Sözlük’ün demokrasi ile ilişkisine olumlu katkıda bulunmaktadır.

Sözlükteki denetimi sağlayan 8 moderatör ssg tarafından seçilmektedir. Burada sözlük vatandaşları diyebileceğimiz sanal cemaat üyelerinin söz hakkı bulunmamaktadır. Aynı şekilde yazarların, gammaz konumuna yükseltilmesi de ssg ve moderatörler tarafından belirlenmektedir.

4) Sözlük Yazarlarının Sınıfsal Benzerliği

Sözlükte demokrasiye yapılan en ciddi eleştirilerden birisi de sözlük kullanıcı profilindeki benzerliktir. En başta İnternetin kendisine yapılan “toplumsal tabakalaşmanın artması” yönündeki eleştirinin Sözlük için de geçerli olduğu ortaya çıkmaktadır.

Bir kere, sözlük yazarı olanların geneli İnternet ile sıkı ilişki içinde olan bireylerdir. Zira Sözlük’ün sanal bir cemaat olması bunu gerektirmektedir. Bunun sonucu olarak da Türkiye’de İnternet’e ulaşabilen kesim, Sözlük’ün yazar profilinin popülasyonunu oluşturmaktadır.

İkincil olarak Sözlük’ün istatistiklerine göre yazarlar ve kayıtlı okurların yaklaşık % 70’i erkektir . Bu da, erkek bireylerin İnternet ile daha fazla ilgilenmelerinin bir sonucu olarak yorumlanabilir. Ancak nihayetinde bu durum, demokrasi temelindeki çok sesliliği zedeler niteliktedir.

Üçüncül olarak Sözlük’ün istatistiklerine göre yazarlar ve kayıtlı okurların yaklaşık %74’ü 25 yaşının altındadır. Bu da Sözlük’ün “genç” olarak nitelendirilmesine neden olmaktadır.

Son olarak yine Sözlük istatistiklerine göre yazarların % 91’i Türkiye’dedir. Türkiye’nin ardından ABD ve Almanya ülkeleri gelmektedir.

Sonuç olarak, bir sözlük yazarı genel bir ifade ile, “İnternetle ilgilenen ve İnternete ulaşabilen, Türkiye’de yaşayan 25 yaş altı erkek” olarak tanımlanabilir. Az rengin kullanıldığı böyle bir resim Sözlük’ün demokratik nosyonuna zarar verir niteliktedir.

5) Ekşi Sözlük’teki Reklamlar ve Ticari Bağımsızlığın Zedelenmesi

Sözlük ilk ortaya çıktığında reklamsız, ssg’nin kendi kişisel kaynakları ile finanse ettiği bir yapıya sahipti. Sözlükte hiçbir reklam yer almıyordu. Bu, Sözlük’ün sermayeden bağımsız olmasını sağlayan yegane dayanak noktalarından biriydi. Ancak 2003 yılı itibariyle Sözlük’ün popülaritesinin artması ile siteye banner şeklinde reklam alınmaya başlanmıştır. Son iki yıldır ise, bannerla kısıtlı kalınmamış, Sözlük’teki yazıların fonu (sitenin tasarım teması) da reklam alanı olarak reklam verenlere satılmaya başlanmıştır. Bunlara ek olarak, reklamı yapılan ürün ya da hizmet siteye ilk girildiğinde başlık olarak kullanıcının karşısına çıkmaktadır. Bu durum, Sözlük kullanıcıları tarafından derinlemesine tartışılmıştır. Kimi yazarlar maddelerinde Sözlük’ün artık özgürlüğünün kalmadığını savunurken, kimileri de artan yazar sayısı ile oluşan trafiği kaldırabilecek teknik altyapının gerektirdiği finansmandan dem vurarak reklamların gerekli olduğunu savunmuşlardır.

Buna ek olarak, ssg, Sözlük’ün isim ve işletilmesi hakkına sahip olan “Ekşi Şeyler Teknoloji Bilişim Ltd Şti.” yi kurarak sitenin, Türk ticaret siciline kayıtlı bir şirketin parçası haline getirmiştir.

Ancak Sözlük’te bu eleştiriye karşı ileri sürülebilecek yapılar da vardır. Bir kere anasayfada karşınıza çıkan reklamlar iki buton yardımı ile kapatılabilmektedir. Yani banner ya da fon şeklindeki reklamları görmek istemeyen bir yazar olsun olmasın tüm kullanıcılar reklamları kapatabilmektedirler. İkinci olarak, sözlük’te reklamı yapılan ürün ya da hizmet hakkında açılan başlıklarda ve yazılan maddelerde hiçbir kısıtlama yapılmamaktadır. Örneğin, sayfanın sağ tarafında Rocco Lolipop şekerinin banner reklamı varken ürün adıyla aynı olan başlık altında şöyle bir entry hiçbir kısıtlama olmaksızın durabilmektedir:

asla topitop'un yerini tutamayacak şeker.reklamları kadar tadı da güzel olsaydı keşke
(mx, 07.04.2005 00:32)

6) Sözlükteki bilgi çokluğu ve güvenilirlik sorunu

Sözlük’ yapılan eleştirilerden birisi de çok fazla gereksiz bilginin bulunmasıdır. Bu geçerli bir saptamadır. Zira, formata uygun olduğu sürece istediği her şeyi yazabilen yazarların mizah güdüsünün de etkisiyle toplumun çoğu tarafından fuzuli / zaman kaybı diye nitelendirilebilecek başlıkların/maddelerin olduğu aşikardır. Örneğin sözlük başlıkları arasında “fiberoptik kabloya çamaşır asmak” gibi bir eylem 9 adet madde ile tanımlanırken “kadın şoförlerin istanbul trafiğine etkisi” adlı başlıkta 4 adet madde bulunmaktadır. Gençlik jargonunca “geyik” diye nitelendirilebilecek bu gibi yazıların yanında “17 mayıs 2006 danıştay’a yapılan saldırı” başlığı altında Danıştay 2. Daire Başkanlığı’na yapılan silahlı saldırı hakkında 398 madde ile yorumlar yazılmış, tepkiler konmuş, eleştiriler ve çıkarımlar yapılmıştır. Bunun yanında, “hukuki terimlerin latince karşılıkları” üzerine aylar boyu yüzlerce başlık açarak Sözlük’e, Latince-Türkçe Hukuk Sözlüğü kaynağı olabilecek kadar bilgi işleyen yazarların yanında “12 eylül olmasa anarşi nasıl dururdu” başlığı altında durum 12 adet maddde ile tartışılmıştır.

Sözlük için geçerli olan bu sorun aslında İnternet’in tümü için yapılan bir demokrasi eleştirisidir. İnternet’in koca bir bilgi çöplüğü olarak nitelendirildiği bir söylemde Ekşi’nin bu eleştiriden nasiplenmesi oldukça doğaldır.

Bunlara ek olarak, ekşi Sözlük’te yazarların yazdığı öznel bilgilerin güvenilir olması yönünde bir garanti bulunmamaktadır. Bir madde, formata uyduğu sürece, hatalı bir bilgi de verse bu silinmesi için yeterli değildir. Hatalı bilgi içeren yazılar yazan yazarlar mesaj yoluyla, başka maddeler ile uyarılsa da yazdıklarını düzeltmek yazarın kendi inisiyatifindedir.

Ayrıca, yazılanların bir takma adla yazılması, ortaya kime ait olduğu belli olmayan maddeler çıkarmakta bu da kimlik sorunu bağlamında güvenilirlik problemine başka bir boyut getirmektedir.

7) Sözlükte kimlik sorunu

Ekşi Sözlük’ün en çok eleştiri aldığı noktalardan birisi de insanların bir takma ad arkasına gizlenip istediklerini söylemeleridir. Haftalık Dergisi, Ekşi Sözlük için “Yüzü olmayan insanların istediği hedefe serbest atış yaptığı bir hakaret yuvası!" (Haftalık Dergisi, 2003) ifadesini kullanmış iken Oray Eğin, “İnsanların yüzlerine söyleyemeyeceklerini arkalarından söyleyebilen ahlak yoksunu güçsüzler, rumuzun gücüne sığınarak pek çoğu da kişisel olan hasetlerini, kıskançlıklarını, çekemezliklerini sözlüğün satırlarına kusmaya çalıştılar” (Eğin, 2006) diyerek Sözlük’e bir eleştiri getirmiştir.

Aslında kimlik sorunu İnternet’in bir sorununu Sözlük’teki bir yansımasıdır. İfade özgürlüğü ve statü eşitliği sağlayan rumuzlar kimi zaman da yazılan yazıların mecalinden kurtulma yolu olarak kullanılmaktadırlar.

8) Yasal Engeller

Sözlük, Türkiye’de merkezlendiği için Türk yasalarına uymak zorundadır. Sözlük dahilinde, kişilere aleni hakaretler gibi TCK’ya göre suç unsuru bulunan yazılar, moderatörler tarafından silinmektedirler. Bu durum ifade özgürlüğünü kısıtlıyor olsa da yasal engellemeler Ekşi Sözlük’le sınırlı değil, Türkiye’deki tüm yayınlar, bireyler ve kurumlar için geçerlidir. Özellikle güncel bir durumdan bahsetmek yerinde olacaktır. Ekşi Sözlük’e erişim, “esrar” başlığı altında “esrar kullanmaya özendirici yazılar” olduğu gerekçesiyle yapılan bir şikayet üzerine mahkeme kararı ile durdurulmuştur. Bu karar, Ekşi Sözlük yönetiminin ilgili mahkemeye başvurması ile kaldırılmıştır.(Mahkeme sonuç kararı ektedir) Ancak bu durdurma sadece Türk Telekom üzerinden yapıldığı için tüm kullanıcıları kapsamamıştır. Fakat olaya demokrasi tartışmasından baktığımızda Sözlük’ün kendi içindeki ifade özgürlüğüne otokontrol mekanizması dışında tabi olduğu yasal bir sınırlamaların da var olduğunu görülmektedir.

Ekşi Sözlük Kapsamında Demokratik Potansiyelin Güçlü Olduğu Noktalar

1) İfade Özgürlüğü

Ekşi Sözlük, Türkiye’deki sanal cemaatler içinde ifade özgürlüğünün en geniş ve en popüler şekilde kullanılan İnternet Sitelerinden birisidir. Yazı boyunca tekrarlandığı gibi, formatlara uyduğu sürece her yazar istediğini yazabilmektedir. Tabi bu ifade özgürlüğü, Sözlük hakimiyetinin dışında Türk Ceza Kanunu ile de sınırlıdır. Ancak, mizahın çok güçlü bir şekilde kullanıldığı bu sitede TCK’ya aykırı olabilecek bazı yazılar başka bir kitle iletişim aracında olamayacak kadar serbestçe yayınlanabilmektedir.

2) Zıt Fikirlerin Karşılaşması

Demokrasi bağlamında sanal cemaatlere yapılan eleştirilerden bazıları, bu cemaatlerin farklı görüşte olan sesleri dışladığını üzerinedir. Örneğin Aksoy, sosyal bir sistem içinde “diğer” ile karşılaşmanın demokratik sistemin zorunluluğu olduğunu söyler ve “elektronik topluluklarda istenmeyen ile birlikte yaşama, ortak bir payda bulmak ve varlığa katlanmak gibi zorunluluklar yoktur” (Aksoy, 1996) der. Ancak Ekşi Sözlük’e baktığımızda her ne kadar sınıfsal profil çeşitliliği azsa da aynı konu içinde birbirine tamamıyla zıt onlarca yazı bulunabilmektedir. Bu durum, zıt kutuplardaki insanların “öteki”lerini görmelerini ve kendi düşüncelerini sorgulamalarını sağlamaktadır. Bu da, demokrasinin temelindeki kamusal alanın İnternet dahilinde somutlanmasına yardım etmektedir. Sözlük kullanıcılarının profili her ne kadar bir bütünlük arz etse de her zaman için “marjinal” yazarlar kendilerine yer bulabilmektedirler. Sözlükte aynı başlık altında kendisini ateist, dindar, sosyalist, Kemalist vb. diye tanımlayan onlarca yazarın yazdıklarını bulmak mümkündür. Dolayısı ile toplumda çeşitli kesimlere mensup olan yazarlar kendi görüşlerine tam zıt fikirlere sahip başka yazarlarla aynı alanda buluşmak durumunda olması, Sözlük’ün demokratik niteliğine katkı yapar niteliktedir.

3) Maddelerin (entrylerin) oylanma mekanizması

Her ne kadar sözlük yöneticileri bir oylama mekanizması ile seçilmiyorsa da sözlük dahilinde yazılan her madde, yazarlar ve kayıtlı kullanıcılar tarafından “çok iyi, orta, kötü” seçeneklerinden birisi ile oylanabilmektedir. Bir yazarın maddeleri ne kadar çok olumlu/olumsuz oy alırsa, bu o yazarın popülaritesini arttırtmakta/azaltmakta ve de yazarın profil sayfasında bu olumlu/olumsuz özellikler gösterilmektedir. Bu bağlamda verilen oylar ile her yazarın en beğenilen ve beğenilmeyen maddelerini listelenmekte ve yazar ile ilgili bir sayfada yayınlanmaktadır. Böylece bireyler hakkında “kamuoyu” hiçbir ortamda olmadığı kadar açığa çıkmaktadır. Yazar hakkında tüm beğenilen, beğenilmeyen, oylanan madde (entry) bilgilerinin görüldüğü kişisel sayfayı sadece “yazar” olanlar görebilmektedirler. Yani, okuyucular, çaylak yazarlar bu bilgilere ulaşamamaktadırlar.

Sonuç

Demokrasi, doğrudan, temsili, katılımcı şeklinde alt başlıkları ile yüzyıllar boyu tartışılagelen bir kavram olmuştur. İdeal demokrasiye ulaşmak için kamusal alan söyleminden yola çıkan Habermas’ın açtığı yolda kitle iletişim araçları üzerine Rheingold ile tanımlanan Sanal Cemaatler’in bu tartışmalardaki yeri önemlidir. İşte Ekşi Sözlük örneğinde incelenen İnternet Demokrasi ilişkisinden çıkan sonuç, sözlüğün demokratik özelliklerinin asla yadsınamayacak nitelikte ifade özgürlüğüne sahip olmasına rağmen sözlük hakimiyeti dışındaki yasal sınırlar, internetin doğasından kaynaklanan kısıtlamalar ve de sözlük içindeki seçimsiz yöneticiler, yazar alımlarındaki kısıtlılık gibi nedenlerden ötürü, Ekşi Sözlük’ün ideal demokrasiye “tam” bir örnek olamayacağı ancak sahip olduğu özellikler sonucu İnternet’in demokrasiye yapabileceği “olumlu” etkilerin hepsini barındırdığı dolayısı ile İnternet-Demokrasi ilişkisi için iyi bir örnek olabileceği sonucuna varılmaktadır. Sözlük bağlamındaki demokrasi umudunu Radikal yazarı Enver Kubilay Yüksel’in “İnternet Demokrasisi ya da Ekşi Sözlük” isimli makalesinin son cümlesi ile bitirmek yerinde olacaktır. (Yüksel 2004):

“Maddelerin farklı farklı kişiler tarafından yazıldığı ve bir maddenin tanımının tek kişinin perspektifine bırakılmadığı bir sözlükten daha demokrat bir imkan şu an için yok gibi”

Kaynaklar

- Eğin, 2006
Oray Eğin, “Ya Ekşi Sözlük Bütün Bunları Hakettiyse”
Akşam Gazetesi 29 Mayıs 2006 tarihli köşesinde

- Ünsal, 2005
İrem Ünsal, “Cyber Communities and the Case of Ekşisözlük”
Political Anthropology Term Paper, Submitted to Aykan Erdemir
Middle East Technical University, Sociology Department, Ankara, 2004

- Yüksel, 2004
Enver Kubilay Yüksel, “İnternet Demokrasisi ya da Ekşisözlük”
Radikal Gazetesi, 5 Eylül 2004
http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=r2&haberno=3844&tarih=11/09/2004&ek_tarihi=05/09/2004

- Timisi, 2003
Nilüfer Timisi, “Yeni İletişim Demokrasileri ve Demokrasi”
Dost Yayınları, 2003

- Haftalık Dergisi, 2003
Sayı 3, mayıs 2003

- Çaplı, 2002
Bülent Çaplı, “Medya ve Etik”, 2002
İmge Yayınları, Ekim 2002

- Subaşı, 2001
Necdet Subaşı, “Sanal Cemaat Örüntüleri ”
Bilişim Toplumuna Giderken. Psikoloji, Sosyoloji ve Hukuk’ta Etkiler Sempozyumu” dahilinde sunulan bildiri, 23-24 Mart 2001 Ankara
http://www.medyakronik.com/akademi/makaleler/makaleler30.htm

- Boz, 2000
Fatih Boz, “İnternet ve Demokrasi”
Master Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi ve Siyaset Bilimi Anabilim Dalı, 2000

- Akgül, 1999
Mustafa Akgül, “İnternet Notları: İnternet, Demokrasi ve Türkiye”,
Cumhuriyet Bilim Teknik, 1999
http://siyaset.bilkent.edu.tr/kamunet/oncesi/cbt-not3.html

- Uğur, Bilici, 1998
Aydın Uğur, Mücahit Bilici, “Bilgi Toplumu, İnternet ve Demokrasi, Dijital Alemin Genleşen Kamusal Alanı”, Yeni Türkiye 21. Yüzyıl Özel Sayısı
(Ocak Şubat 1998, yıl 4, 1. Cilt, Sayfa 448-496)
http://www.medyakronik.com/akademi/makaleler/makaleler07.htm

- Aksoy, 1996
Asu Aksoy, “İnternet ve Demokrasi”
Diyalog, Türk Demokrasi Vakfı Yay. 1. Sayfa, 159-170, Ankara, 1996
http://www.bkd.org.tr/analiz_ac.asp?id=7

- Gaynor, 1996
Denis Gaynor, “Democracy in the Age of Information: A Reconception of the Public Sphere”
Seminar Study submitted to Randy Bass,
Georgetown University, Washington, DC, Spring 1996
(http://www.georgetown.edu/faculty/bassr/gaynor/publics.htm)

- Thornton, 1996
Alinta Thornton, “Does Internet Create Democracy?”
Master Thesis, MA in Journalism, University of Technology, Sydney, 1996
http://www.zip.com.au/~athornto/thesis2.htm

İnternet Kaynağı

- Wikipedia, 2006
Doğrudan Demokrasi, http://en.wikipedia.org/wiki/Direct_democracy

Not: Bu yazı Haziran 2006'da yüksek lisans seminer projesi olarak sunulmuştur.

Merkez Bankası Başkanı Olun!

2008-01-12T13:14:00.000+02:00

Merhaba, aşağıdaki linkte San Francisco Merkez Bankası tarafından yapılan bir para politikası oyunu var.

Oyun

Bu linkteki oyunda, faizlerle oynama yetkisi olan sanal bir merkez bankası başkanı oluyorsunuz. Üçer aylık periyotlardan oluşan toplam 16 periyodunuz var. Her periyotta para politikanız ve ekonominin genel durumu hakkında gazete manşetleri çıkıyor karşınıza. Öte yandan faizlerde yaptığnız değişikliklere göre işsizlik ve enflasyonun gidişatı hakkında da grafiksel bir bilgi elde ediyorsunuz. Oyunun gerçekçi diye nitelendirilebilecek bir yanı ise yaptığınız faiz değişikliklerinin gerçek hayatta olduğu gibi belli bir gecikme (lag) ile enflasyon ve işsizliğe yansıması...

Oyunun sonunda başarınıza göre ya başarınızın keyfini çıkarıyorsunuz ya da benim gibi görevden alındığınıza dair bir gazete manşeti ile karşılaşıyorsunuz :)

Para Politikası Hakkında Kısa Bilgi:
İktisatla ilgilenenler bilir belki ama şu anda dünya merkez bankalarının uyguladığı temel para politikası kısa dönemli faizlerle oynayarak enflasyonu (ABD gibi bazı ülkelerde büyümeyi de) belli bir hedefte tutmaktır. Temel mantık Merkez Bankası tarafından arttırılan faizin parasal mekanizma yoluyla kredilerde bir sıkışıklığa dolayısıyla ekonominin beslendiği parasal kaynağın azalmasına yol açarak talepte azalmaya ve enflasyonda düşüşe neden olmasıdır. Ancak bu durum ekonomideki büyümeyi azalttığı için işsizliğin de artmasına neden olmaktadır.

Diğer yandan azaltılan faizler yine aynı mekanizma yoluyla ekonomideki büyümeyi arttırır. Sonuçta işsizlik azalır ancak artan talep enflasyonu körükler ve istikrarsız bir ekonomiye neden olur.

İyi eğlenceler...

PS: Oyunun varlığını öğrendiğim gazete haberi burada

Tüketici yönlendirilir mi yönlendirir mi?

2008-01-11T00:25:00.001+02:00

Marka Stratejisti Dr. Engin Baran'ın, MediaCat organizasyonunda yapılacak ve "2008'de Markanızı Ayakta Tutacak Yeni Pazarlama Teknolojileri" diye adlandırılan workshop'unu haber veren mail iletisinde "Tüketicinin yönlendirilen değil yönlendiren olduğu yeni pazar ortamında, klasik yöntemler artık oyun dışı. Yeni pazarlama teknolojilerini etkili kullananlar yollarına devam ederken, diğer markalar ise yava yavaş silinip gidiyor. Markanızın değerini, zor geçeceği bütün iş dünyasında kabul edilen 2008'de korumak ve artırmak istiyorsanız bu Workshop'u kaçırmayın!" buyrulmuş.

Tüketicinin yeni pazarda yönlendirilen değil yönlendiren olduğuna dair iddia çok ilgimi çekti. Bunun üzerine biraz düşünüp, okuyup bir şeyler yazmak üzere buraya bir bilgi notu düşmek için yazıyorum bunları.

Belki siz de üzerine düşünmek istersiniz;

sahiden, tüketici yönlendiriliyor mu yönlendiriyor mu?

Etkileşim, Facebook ve Ekşi Sözlük

2007-11-26T22:27:00.001+02:00

Facebook,

Son birkaç aydır Türkiye'de inanılmaz bir hızla büyüyen gelişen bir site. Dünya'da da Türkiye'dekine benzer bir süreçle gelişen ve şu anda en çok tıklanan site.

Bu siteyi ilk kez "Dünyanın en çok tıklanan siteleri" adıyla yabancı bir dergi de (Time'dı galiba) görmüştüm. Google, msn, Yahoo gibi sitelerin yanında ne olduğunu bilmediğim bir siteyi görünce şaşırmıştım. Çalıştığım kurumda girmeye çalıştığımda ise bloklu olduğunu görmüş sonra üzerinde durmamıştım.

Ama sonra bir arkadaşımın düğününde "A... fotoğrafları paylaşırdım ama Facebook'un var mı?" gibi bir soru geldi. "Nedir yahu bu Facebook?" demeye kalmadan kaydolmuş ve onlarca arkadaşıma da davet göndermiş bir halde buldum kendimi...

Bu şekilde kaydolduğunuzda e-mail kullanıcı adı ve şifrenizi isteyerek e-mail sağlayıcınızda kayıtlı tüm adreslere (istediklerinizi eleyerek) davetiye gönderen bir sistemle bu sitenin bu kadar yayılması oldukça doğal. Ancak bence sitenin bu kadar popüler olmasının temel nedeni farklı.

Applicationlar!

Evet çoğu kişinin de bildiği gibi bu özellik sitenin bu kadar tıklanmasının ardındaki temel nedendir. Çünkü applicationları site sahipleri değil kullanıcılar geliştirmektedir. Bu durum her gün onlarca yeni applicationun siteye eklenmesi sonucunu doğurmaktadır. Aslında çok zor kodlar değil bunlar. Yani "rakı sofrası applicationı" ekleyerek bir arkadaşınıza rakı ve beyaz peynir resmi yollamanızı sağlayan bir sistemi kurmak için yoğun uğraşlar gerektirecek bir program bilgisine ihtiyacınız yok. Facebook sitesinin altyapısı bu şekilde küçük kod kümeleri geliştirmenize olanak sağlayan bir çerçeveye sahip.

İşbu applicationlarla site herkes için öznelleşiyor. Bu durum da herkesi sürekli olarak siteye girmeye yönlendiriyor. Çünkü karşınızda hi5 ya da yonja gibi durağan bir ölü bir sistemden öte application'larla yaşayan canlı bir sistem var. Her akşam girdiğinizde anasayfanızda mutlaka değişik birşey görüyorsunuz. Bazen bir arkadaşınız bir fotoğraf yollamış oluyor, bir grubunuzda entersan bir tartışma dönüyor, hoşlandığınız kişiden bir mesaj alıyorsunuz ya da "hey beni hatırladın mı ilkokuldan Zülfü" diye bir "friend request" görüyorsunuz.

ya da

yüzlercesi arasında seçtiğiniz applicationlarla sanal oyuncuklar oynuyorsunuz. Kendinizi arkadaş grubunuz içinde karşılaştırarak (Compare People Application) "Best potantial father" mısınız "'2nd best dancer" mısınız görüyorsunuz. Vampire Application ile bir ısırık alıyor, Jedi Application ile sinir olduğunuz adamla savaşıyorsunuz.

Sonuçta karşınızda tamamen etkileşimli ve canlı bir sanal varlık durmakta. İşte temel olarak applicationlarla beslenen bu varlığın canlılığı internet sitelerinin geleceği hakkında önemli bir ipucu veriyor. "Etkileşim"

Etkileşimi kullanan bir site daha var.

Ekşi Sözlük (ya da popüler yazımıyla ekşisözlük).

Aslında ekşisözlük'ün de popüleritesinin oluşumu Facebook'la benzer. Ekşi'de de içerik, tıpkı applicationlarda olduğu gibi, kullanıcılarla oluşturuluyor. Bu gönüllü hareket, bir sitenin maliyetini kaldıramayacağı içeriği binlerce ücretsiz "yazar/kullanıcı" oluşturuyor. Söz konusu güncellik de siteye "canlılık" kazandırıyor. İşte evinde yalnız oturan bireyin de istediği bu. Canlı bir varlık. Kendisine tepki vereceği, kimi zaman kızacağı ama her şeyden önemlisi sürekli değişen bir varlık.

Facebook'ta bunu application'lar, ekşisözlük'te bunu entry'ler sağlamakta. Bu iki site, internette etkileşimi doğru kullananların ancak varolabileceğini ispatlamakta bize.

PS: Çalıştığım kurumda bloku kaldırılan Facebook, bir anda popülerleşmesi ve çalışanların fazla vakit harcaması üzerine kısa bir süre sonra tekrar bloklandı.

:)

Alışveriş için otelde kalmak: Outlet Oteller

2007-10-11T23:10:00.001+02:00

Amerika, Avrupa'da olan outlet alışveriş otelleri Türkiye'ye de geliyormuş. Referans'ın haberine göre Pendik, Bayrampaşa, Susurluk'ta projeler varmış.

Bu otellere tatil ve dinlenmek amaçlarının yanı sıra hemen yanlarında bulunan büyük outlet mağazalarda alışveriş yapmak için gidiyormuşsunuz. Hem tatil yapıp hem de sağlam bir alışveriş yapıp geri dönüyorsunuz.

"Şu kadar alışveriş yapana otelde şu kadar indirim" gibi kampanyalarla çekilen müşterilere güvenen bu projelerinin yatırımcılarının temel dayanağı "ABD'de normal bir alışveriş merkezinde kişi başına harcama miktarı 47 dolarken, bu rakam outlet centerlar'da 240 dolara kadar çıkıyor" (Referans, 6.10.2007) verisi olmalı.

Enteresan. Tüketim için Otel... Fena fikir değil... :)

Bir reklam ve nokta-virgül karmaşası

2007-09-11T20:33:00.001+02:00

HSBC'nin şu aralar yayında olan ve 6000 ytl krediye kadar % 1,49 faizle -daha üstüne % 1,69 faizle- kredi verdiğine dair reklam filminin linki aşağıda:

http://www.youtube.com/watch?v=n4wCBputT9w

Şimdi bu reklamda ilk başta sorun yok gibi. Ancak bir hata var. Türkçe'de ondalık ifadeler -İngilizce'nin tersine- virgül ile ayrılır. Binlik sınıflandırmada ise -yine İngilizce'nin tersine- nokta kullanılır.

Yani reklamdaki faiz oranı olarak sunulan 1 nokta 49 sayısı Türkçe'de mevcut değildir. Türkçe'de 1 virgül 49 vardır.

Aslında bu sorunun varlığından öte nedenselliği tartışılabilir bir durum. Çoğu Türk öğrenci, özellikle yurtdışı kaynaklardan veriler kullanan ya da yabancı kaynaklı yazılımlar kullanan -kaç yazılım Türkçe kaynaklı ki- birçok kişi bu sorunu yaşamıştır; acaba sayıların arasına nokta mı koysam virgül mü koysam diye.

Cevap basit, Türkçe yazıyorsanız ondalık sayılara virgül 1,49 ve binlik sayılara nokta 1.234.000 konur. Hatta ikisinin de kullanıldığı bir örnek olarak 1.234.000,50 verilebilir.

Ancak son rakamı İngilizce bir metinde kullanmak istiyorsanız
1,234,000.50 şeklinde, yani Türkçe'nin tam zıttı şeklinde yazmanız gerekirdi.

Aslında Türkçe'de böyle bir kural varken hesap makineleri, yabancı yazılımlar gibi ortamlarda nokta-virgülü mecburen Türkçe'ye uygun olmayan bir şekilde kullandığımız oluyor. Hatta buna git gide alışıyor da gibiyiz. Bizim uygulamamız doğru ya da yanlış tartışılabilir, bir ülkede dilin kullanımı için kurallar konulması bile tartışılabilir ancak şu aşamada, konulacak bir sıfırın ya da virgülün çok çok önemli olabileceği mali hesaplar, kanuni metinler, ilanlarda bu ikilemi görmezden gelip yanlış ifadeler kullanılması gayet acemice.

HSBC'nin reklam ajansına güzel animasyon, hoş fikir demekle birlikte tanıtacakları ürünleri biraz daha dikkatli araştırmalarını tavsiye ediyorum.

PS: Bu arada büyük olasılıkla harf devrimine kadar giden bu durumun açıklamasını bilen varsa bana bi yollayabilir. Hoş olur. :)

Kahraman Bakkallar, Hipermarketler ve Vergi

2007-09-09T11:00:00.001+02:00

Bugün gazetede okuduğum bir haberde kırtasiyelerin okulların açıldığı şu günlerde süper ve hipermarketlerdeki kiloyla defter, kalem v.b. gibi kampanyaları hakkındaki şikayetleri vardı. Kırtasiyeciler, aylar boyu okulların açılmasını beklediklerini ancak hipermarketlerde satılan kırtasiye malzemelerinin kendi gelirlerini azalttığından dem vuruyordu.

Bu aslında yıllardır tartışılan bir konu. Ferhan Şensoy'un bir oyunuı gibi kahraman bakkal süpermarkete karşı bir durum var ortada. Ben de, çoğu dark-side olmayan iktisatçı gibi, nice tartışmalarda bakkal, kasap, kırtasiye gibi mahalle dükkanlarının hipermarketlerin kurulmasıyla ve çoğalmasıyla gittikçe zorlanmaya başladığını, onlara destek olmamız gerektiğini zira sermaye desteği ile kurulan hipermarketlerin sadece geçimini sağlayan, günlük iletişimimizin olduğu, merhabalaştığımız bakkal amcaları ezdiğini ileri sürerdim.

Ancak bir mesele hep aklımdaydı. Vergi!

İstanbul'a bir gidişimde, bir arkadaşımla, bir giysisini tamir ettirmek için bir terziye uğramıştık. Kadıköy'de bir pasajda olan bu terzinin vergi levhasına göz attığımda 2006 için 160 ytl küsür gelir matrahı beyan ettiğini hayretle gördüm. Adam açık açık vergi kaçırıyordu.

Ama bu durumun bayağı yaygın olduğu bilinen bir gerçek. Özellikle o bakkal amcalar, abiler doğru düzgün vergi vermiyor. Düşünün bir, -çoğunun ismi artık market olsa da- mahallenizin bakkalından, kuruyemişçisinden aldığınız herhangi bir şey için size siz istemeden fiş kesiyorlar mı? Hayır!

Tamam, bunun birçok açıklaması olabilir. Sonuçta bakkalın herkese fiş kesmesi pratik değil. Bir çocuk gelip 25 kuruşa çerez alıyor, başkası gelip sadece bir kola alıyor. Hatta bakkal fiş kesmek istese bile müşteri bunu istemeyebiliyor. Ancak bu durum sonucu değiştirmiyor. Bakkalların, kırtasiye gibi küçük esnaf'ın devletin vergi gelirlerine katkısı gelirlerine oranla çok çok az. Ücretli bir çalışan olarak ben her ay, yazımın başında bahsettiğim terzinin bir yılda ödediğinin iki katı vergi ödüyorum devlete. Ve yıllık gelirimin Kadıköy'de bulunan o terziden çok çok fazla olduğunu da hiç mi hiç sanmıyorum.

Öte yandan süpermarketler bir dereceye kadar olsa da hipermarketler, zincir satış mağazaları satın aldığınız her şeye fiş kesiyorlar. Belki onların denetimi daha sık olduğu için belki de kendi depo sayımları için bunu yapıyorlar ama sonuç değişmiyor. Perakende sektöründe vergi verimliliği söz konusu olduğunda hipermarketler bakkallara fark atıyor. Daha çok vergi ödemelerinden bahsetmiyorum. Vergi/gelir oranından bahsediyorum...

Şimdi bu yazının başında bahsettiğim kırtasiyecilere dönelim. Kilo ile defter satan bu şikayetçilerin acaba ne kadarı doğru düzgün vergi veriyor? Belki de "ne kazanıyoruz ki vergi verelim" diyeceklerdir bu soruya. Ama hipermarketler bu kadar fazla yokken de onlar vardı ve yine de adam gibi vergi veriyor olduklarını hiç sanmıyorum. Klişe bir laf olacak ama -her ne kadar vergi adaleti sorgulanabilir olsa da, her ne kadar vergi belimizi büküyor dense de- vergilendirilmiş kazancın kutsal olduğuna inanıyorum ve vergi vermeyen kahraman bakkalı hipermarkete karşı savunurken "ya vergi" sorusuna karşı gardım yok!

Yani, son söyleyeceğim şu ki,

-Bakkal amca seni severim, Fransa'dan, Belçika'dan gelmiş sermayelerle kurulmuş, 100 bakkalın yapabileceği kadar günlük satış hacmine sahip bu hipermarketlere, süpermarketlere karşı seni sonuna kadar savunurum ama sen de vergi vermezsen kusura bakma ahlamaların vahlamaların umrumda olmaz...

Ortodoks İktisat vs. Heterodoks İktisat

2007-07-12T22:11:00.001+02:00

Merhaba,

IHT'de okuduğum bir makale hoşuma gitti. İktisat biliminde serbest piyasa hakimiyetini eleştiren bir söylemi olan NYT kaynaklı bu makalede University of California'dan David Card "Fiyat ayarlamalarının kötü, serbest ticaretin iyi bir şey olduğunu söylemezseniz ehil bir iktisatçı sıfatını kaybedersiniz"[1] diyor. Bunun karşısında Chicago Üniversitesi'nden Philip J. Reny "Teori ve metodlar, verilerde bulunmayan kişisel yargı ve önermeleri engellemek için öğretilir". Tüm bilimler gibi iktisat biliminin alanının da yavaş değiştiğini söyleyen Reny, "Eğer kanıt varsa değişime yönelik bir hamle olacaktır" diyor.

Birçok ekonomistin görüşünü alan yazıyı okumanızı tavsiye ederim. Okuduktan sonra da Mankiw'in bu makale hakkındaki yorumunu ve makalede "dolaylı bir şekilde olsa da serbest ticareti eleştiren herkese dönek gibi davranılıyor"[2] diyen Fed eski başkan yardımcısı ve Princeton Hocası Blinder'a eleştirisini okuyabilirisiniz.

[1] "You lose your ticket as a certified economist if you don’t say any kind of price regulation is bad and free trade is good"
[2] "What I've learned is anyone who says anything even obliquely that sounds hostile to free trade is treated as an apostate"

Orijinal Demokrasi

2007-07-09T19:29:00.001+02:00

Selamlar,

İzlemeyenler için Radikal Gazetesi'nin "Orijinal Demokrasi" adlı reklam filminin Youtube linkini vermek istedim. Açıkçası bu reklam benim çok hoşuma gitti ve demokrasi idealine inanan, oldukça hoşgörülü ve özgürlükçü biri olmama rağmen hâlâ bazı demokrasi, dil özgürlüğü gibi taleplerde rahatsız olmamın ne kadar mantıksız olduğunu eğlenceli bir şekilde gösterdi.

Reklam burada efenim:
http://www.youtube.com/watch?v=x9A9WJNGY-Q

Bu reklamı Cumhuriyet'in "amanin demokrasi elden gidiyor farkında mısınız" modlu reklamıyla karşılaştıran İsmet Berkan'ın köşe yazısına da bir göz atabilirsiniz:
http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=226523

"Sosyal bilimlerin en katı alanı"

2007-05-31T20:34:00.001+02:00

Aşağıdaki satırlar Erol Göka'nın "Türk Grup Davranışı"[1] adlı kitabından alıntıdır. Sencer Divitçioğlu'nun deyimi de olsa iktisat için "sosyal bilimlerin en katı alanı" nitelemesi bana doğru ve eğlenceli geldi. Ben de bu katı alan üzerine -Divitçioğlu'na benzer bir şekilde- yumuşak bir alanda iletişimde master yaptığım için bir yakınlık duydum. :) paylaşayım dedim...

Beşeri bilimler bir manzara resmi gibi ama bu resme de yakından baktığımızda beşeri bilim dallarının çok farklı yerleşimler gösterdiği, aralarında oldukça önemli farklılıklar olduğu görülecektir. Beşeri bilimlerin bu karmaşık yapısını, uzun yıllar sosyal bilimlerin "en katı alanı" dediği iktisatta çalıştıktan sonra, bakışına tarihsel boyut kazandırmak istediği için sosyal bilimlerin "en yumuşak alanı" dediği tarihte, özel olarak Türk tarihinde incelemelere girişen Sencer Divitçioğlu[2], çok iyi farketmiştir.

[1] Erol Göka, Türk Grup Davranışı, Aşina Yayınları, Ankara, 2006 :5
[2] Sencer Divitçioğlu, Ortaçağ Türk Toplumları Hakkında, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001:37

Kızılay Maden Suyu ve Rekabet

2007-05-07T22:57:00.002+02:00

BU YAZIYI YAZDIKTAN SONRA, YAZININ TEMEL ÇIKIŞ NOKTASINI OLUŞTURAN "KIZILAY İÇİN KIZILAY MADEN SUYU İÇİN" SLOGANINI YANLIŞ HATIRLADIĞIMI ANLADIM. ASLINDA SLOGAN "SAĞLIĞINIZ İÇİN KIZILAY MADEN SUYU İÇİN" OLACAKTI. DOLAYISIYLA TEMELİ SARSILAN BİR YAZI OLDUĞU İÇİN DİKKATE ALINMAMASINI İSTİYORUM. ÖTE YANDAN HATALI BİR YAZI ÖRNEĞİ OLARAK KALMASININ DAHA MANTIKLI OLDUĞUNA KARAR VERDİM.

Geçenlerde bir afişte Kızılay Maden Sularının bir reklamını gördüm. Ve aklıma serbest piyasa bağlamında rekabeti ile bu afiş hakkında bir şeyler yazmak geldi.

Maden Suyu Vikipedi'ye göre "jeolojik ve fiziksel olarak koruma altında tutulan yeraltı sularından kuyu açılarak veya kaynaktan doldurularak elde edilmiş, çözünmüş katı madde içeriği toplam 250 ppm'den daha az olmayan sulara verilen isimdir." Maden suları yerin en derin katmanlarından karbondioksitin yarattığı basınçla yeryüzüne çıkan ve bu çıkış süresince geçtiği her katmandan birçok minerali bünyesine katarak zenginleşen sulardır. Vücudun sodyum, potasyum, magnezyum, fosfat gibi minerallerini dengelemesinde yardımcı olduğu gibi kimi yörelerde "şifalı su" tabirini hakedecek birçok yararlı özelliğe sahiplerdir.

Kızılay Maden Suları 1926'dan beri üretilen bir ürün. Hatta üretimi için Atatürk bile destek vermiş. Bunun yanında yıllardır hemen herkesin tanıdığı, aşinalığı olduğu bir marka. Bir "marka" denilebilir ama ününü reklamlarla, iletişim çalışmalarıyla değil uzun zamanlı, yıllara yayılan, standardını ve kalitesini koruyan bir ürün olarak markalaşmıştır. Reklama fazla yatırım yapmadıkları ortada ancak tektük örnek olarak benim Kızılay Maden Suyu denince ilk aklıma gelen resmi kurumlarda masalardaki takvimlerdeki iletişim çalışmalarıdır. Evet şöyle bir düşününce eminim çoğumuz hatırlayacaktır zira Kızılay'ın simgesi olan kızıl ay (!) şeklini taşıyan ve küçük boyutlarda 365 sayfadan oluşan bu kızılay takvimcikleri her güne bir safa ayırıp bir ajanda şeklinde resmi kurumlarda hâlâ kullanılmaktadır.

Çok fazla reklam yapmayan bir ürün olmasına rağmen geçenlerde bir afiş dikkatimi çekti. Afişte "Kızılay için kızılay için!" sloganı kullanılmaktaydı. Yani "Kızılay Derneği'ne yardım için Kızılay Maden Suyu içiniz" demenin oldukça özet ve güzel sloganlaşmış cümlesi. Ancak her ne kadar bu afişi ve çalışmayı beğendiysem de ortada bir sorun var. Rekabetin bozulması! Aslında buna haksız rekabet denilebilir belki ama kanuni olarak "haksız rekabet" Türk Ticaret Kanunu'nun kapsamına giren bir durum. Oysa benim bahetmek istediğim şey Rekabet Kanunu[1] dahilinde olabilecek gri bir bölgede.

Kızılay, belki piyasada satılan en kaliteli en iyi sodaları üretiyor olabilir. Ancak -her ne kadar bir yardım derneğinin ürünü olduğu aşikarsa da- bir yardım derneği olduğunun reklamlarında vurgulanması piyasadaki diğer maden suyu üreticileri için haksız rekabete yol açmakta. Düşünsenize, bir ürün üretip satmaya çalışıyorsunuz ancak rakibiniz "Beni satın alırsanız daha az insan ölür, hasta olur, açıkta kalır" şeklinde bir iletişim temasıyla karşınıza çıkıyor. Çeşitli varsayımla altında bu bir "gerçek"se de maden suyu piyasasında rekabetin eksik olduğu aşikardır. Burada vurgulamak istediğim konu devletin, vergilerle desteklenen bir işletmenin maden suyu üretmesi ya da üretmemesi değil; kendisine verilen, bahşedilen, gift edilen rolü reklamlarında sınırsızca kullanmasıdır.

Yani şöyle özetleyebilirim, bir firmanın rakibi ürünü karşılığında başkasına verilecek bir hayat vaadediyorsa o piyasada rekabet sorunu vardır

Aslında bu sadece Kızılay Maden Sularıyla ilgili bir sorun değil tabii ki. Çok derin teorik ve uygulama tartışmalarının olduğu temel bir sorun. Devlet ve piyasa rekabeti üzerine binlerce sayfa yazı yazılmıştır. Bir çok sektör hakkında bu tartışma yapılıyor. Yıllar önce Garanti Bankası'nda staj yapan bir üniversite öğrencisiyken geç olduğu için iş çıkışında Banka Müdürü'nden beni yolu üzerindeki otobüs durağına bırakmasını istemiştim. Yolda konuşurken bana piyasadaki devlet bankalarının varlığının rekabeti bozduğundan bunun da piyasa etkinliğini azalttığından bahsetmişti. Evet serbest piyasada devletin düzenleyici ve denetleyici haricinde bir piyasa oyuncu olması sorunlu bir konu. Tamam, enerji, telekom, uzay, havacılık, madencilik gibi yüksek ölçekte giriş sermayesi gerektiren alanlar için kamu öncü bir rol üstlenebilir ancak bir piyasayı rekabete açıp sonrasında vergilerle beslenen bir işletmeyi onun içine oyuncu olarak sokmak akla yatkın değil. Ha burada ben devlet ekonomide var olmalı mı olmamalı mı konusunu tartışmıyorum. Ben -eğer liberal bir ekonomi seçilmişse- devletin de bu ekonomi içinde kendisinie biçilen rolu oynaması gerektiğini düşünüyorum.

Neyse, sonuç olarak Kızılay'ın -her ne kadar tüm gönlümce desteklediğim, saygı duyduğum, önem atfettiğim bir dernek olsa da- derneğe destek olarak yürüttüğü ticari bir ürün için reklamlarında bu ulvi görevine atıf yapması sorunlu bir durum.

[1] Rekabet Kanunu’nda yasaklanan davranışlar için “haksız rekabet” kavramının kullanılması yanlıştır. Rekabet kuralları, rekabeti kısıtlayıcı, bozucu ya da önleyici teşebbüs ya da teşebbüs birliği davranışlarını yasaklamaktadır. Rekabet Kanunu'nda yasaklanan eylemler, haksız rekabet yaratan değil ancak mevcut rekabet düzenini bozan ya da bozmaya çalışan fiillerdir. Diğer yandan, esas olarak Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan “haksız rekabet” kavramı, Rekabet Kanunu’nun kapsamında olmayan eylemleri içermektedir. Ticaret Kanunu’ndaki haksız rekabeti düzenleyen maddeler (56'ncı madde vd.); teşebbüslerin rekabet etme haklarını iyiniyet kurallarına aykırı bir şekilde kullanarak ticari faaliyette bulunmalarını yasaklamakta ve kişileri rekabet hakkının suistimaline karşı korumaktadır.(http://www.rekabet.gov.tr/sorular.html)

367, AKP ve Siyasi Dalgalanmalar

2007-05-02T20:13:00.001+02:00

Şu sıralar Türkiye yoğun bir siyasi kriz yaşamakta. "Olmaz", "Bu çağda?" şeklinde cevaplarla karşı çıkılan askeri müdahale öngörüleri ne yazık ki gerçekleşti. Oldukça acı bir durum.

Bir ülkede sağ da sol da iktidara gelebilir. Eğer baştan koyduğun kuralları bozmadan, şiddet uygulamadan geliyorsan iktidara -kusura bakmayın ama- sana verilen yetkileri de kullanabilirsin. Şimdi bunları duyanların ilk cevabı "5 yıl önce %35 oy alan bir partinin cumhurbaşkanı başbakan meclis başkanı üçlemesini kontrol etmesi düşünülemez" tarzı cümlelerle olacaktır.

Neden düşünülemez ki? Bal gibi de olur. Tek başına iktidara gelmiş bir parti hakkı varsa bir cumhurbaşkanı adayı çıkarır ve seçebiliyorsa cumhurbaşkanını seçer. Beyler buna demorasi deniyor literatürde.

Öte yandan CHP ve Deniz Baykal artık dönülmez bir düşüşün içine girmiştir. Deniz Baykal çözüm değil sorun üreten, yararsız ve yeteneksiz bir lider durumundadır. Adalet ve demokrasiyi, yargının bağısızlığını sürekl vurgulayan Baykal, 367 sorununun Anayasa Mahkemesi'nde karara bağlanmasından önce "Anayasa Mahkemesinin 367 milletvekili bulunmadan cumhurbaşkanı seçilebileceği yönünde karar verilmesi durumunda Türkiye’nin tehlikeli bir çatışma ortamına sürükleneceği’ şeklindeki açıklama yapması CHP'nin savunduğunu söylediği ideallere terstir. Yargı sürecine bundan daha fazla müdahale olur mu!

AKP'nin erken seçime gitmesi ve cumhurbaşkanını da halka seçtirme niyeti oldukça mantıklı bir stratejik davranıştır. Zira bırakın AKP'nin oy potansiyelini, askeri müdahale ile "hakkı elinden alınan mazlum" konumuna düşürülen AKP'ye tepkisel oyların yağması yüksek ihtimaldir. TSK, bu milletin demokrasiyi öğrenebilmesine izin vermelidir. Bir ülkede tabii ki çok farklı zıt görüşler olacaktır kimse AKP'yi sevmek zorunda değildir ama anayasal yollardan iktidar yolu açılmışsa buna karşı çıkmak halkın iradesine karşı çıkmaktır.

Bunun yanında bu kadar yoğun ve tehlikeli siyasi tartışmalar içinde Tayyip Erdoğan'ın International Herald Tribune'a yansıyan bir sözü oldukça yerinde ve mantıklıdır.:

"Our ideas, our lifestyles may be different, but we are one nation and one country," Erdogan said. "Nobody can overshadow this." (IHT, 2 Mayıs 2007)

Evet, fikirlerimiz, yaşam tarzlarımız farklı olabilir ama biz tek bir millet ve tek bir ülkeyiz...

Küresel Isınma ve Diesel Reklamı

2007-03-18T15:27:00.001+02:00

Merhaba,

Bugün de iletişim alanında bir yazı yazayım dedim. Aslında bir dergideki bir reklamı görünce bunu sizlerle paylaşmak istedim. Yanda görebileceğiniz gibi Diesel markasının iki dergi reklamı var. Sağ alt köşede "Global Warming Ready" yazısıyla Diesel'in yeni ürünlerinin "küresel ısınmaya hazır" olduğu vurgulanmış. Aslında bahar-yaz ürünlerinin tanıtımını yapmayı amaçlayan bu reklamlarda küresel ısınmanın bu şekilde kullanılmasını ilginç buldum.

Aslında yanda resimleri olan reklamı taradığım dergiden öte bu "Global Warming Ready" kampanyasının başka görsellerle de desteklendiğini gördüm. Örneğin buradaki videosu ile firma küresel ısınmanın sebep ve sonuçlarını gayet sade ve etkileyici görüntülerle anlatmakta (bahsi geçen video http://www.diesel.com/ da izlenebilir) ancak filmin sonuna doğru "hold on!... global warming cannot stop our lives" diyerek Diesel'in söz konusu kampanyasıyla ilgili aslında küresel ısınmanın çok da fena bir şey olmayacağını söyleyen , resimlere geçmekte. Kampanyanın başka görsellerine de buradan bakabilirsiniz.

Reklam hakkında biraz araştırma yaparken Washington Post'tan Libby Copeland'ın bu kampanyayla ilgili yazısını okudum ve kampanya afişlerini daha derinden incelemem gerektiğini anladım. Kampanyanın başka görsellerine bakıldığında, Amerika'nın ünlü başkan heykellerinin kazındığı Rushmore dağının bir plaj kenarı olduğunu, Paris'in egzotik bir ormana dönüştüğünü ya da İngiltere'nin akdeniz sahilleri gibi güneşli olduğunu vurgulayan, ya da yukarıdaki fotoğraf gibi küresel ısınma=strip-poker diyen kurgu fotoğraflar göze çarpıyor. Hatta çölün ortasında kalan Çin Seddi'nde dolaşan bir çift, sular altında kalan New York'ta güneşlenen insanlar, sadece İsa heykeli su üstünde kalan Rio'da tekneyle dolaşanlar... Yani fotoğraflar insanda "hakikaten ya... küresel ısınırsak her taraf plaj, günlük güneşlik olur" düşüncesini uyandırıyor. Şimdi düşündüklerimize geçelim:

Diesel öyle bir kesime hitap ediyor ki sanki "küresel ısınma olsun sizin için farketmez, nasıl olsa klimalı evleriniz, ısıtmalı arabalarınız, fiyatı 5 katına çıksa da domates, et alabilecek paranız, korumalarınız -hiç olmadı- küresel ısınmadan en az etkilenecek bir yere taşınacak gücünüz ve de Diesel'iniz var" demek istiyor bir anlamda. "Küresel ısınma mı hıh! O da neymiş?". Hatta bununla da yetinmiyor, "Küresel ısınma aslında iyi bir şeydir" mesajını iletiyor hedef kitlesine.

Copeland'ın yazdığına göre bir İtalyan firması olan Diesel'in yaratıcı yönetmeni Wilbert Das kampanyanın, küresel ısınmayı pozitif bir içerikle sunduğunu söylemekte. Das'a göre insanlar küresel ısınmayı ciddi bilimsel yapımlardan izlemeye alışmışlar. Oysa böylesi müşterilerin daha derin düşünmesi için daha büyük bir şok yaratıyormuş.

Küresel ısınmanın bu kadar tartışıldığı ve ciddiye alındığı bir dönemde bunu bir reklam malzemesi olarak kullanmak, karikatürize etmek reklamcılık açısından başarı sayılabilir. Gerçekten de başka giyim reklamları açısından şu dönem itibariyle dikkatimi çekebilmiş bir kampanya bu. Ancak küresel ısınmanın bu şekilde "sevimlileştirilmesi" dünyanın bu sorunu karşısında aslında en büyük paya sahip Diesel kesiminin bu durumu daha az ciddiye almasına neden olabilecek bir durumda. Hoş Diesel kesiminden bize ne diyebilirsiniz. Evet doğru. Ama bu durum bu kampanyayı haklı çıkarmaz!

Aslında kapitalizmin pazarlama çağında her şeyi bir pazarlama, fark yaratma unsuru olarak kullanılan bir yüzyılda bu duruma şaşırmamak gerekirdi belki. Bugüne kadar ürün satmak için milliyet mi kaldı kullanılmayan, din mi, trajedi mi... Küresel bir felaketin kapitalizasyonuna neden şaşıralım ki... Diesel'in, HD Ready televizyonlara atıf yaparmış gibi Global Warming Ready yazılı reklamlarına da şaşmamak gerekir aslında. Tüketim toplumunda yaşıyoruz ve tüketmemiz için yapılan her şey mübah!

Tüketiyorum öyleyse varım! lafı gerçek mi yoksa? Belki de şöyle demeli "Tüketiyorum öyleyse küresel ısınırım"

Türkiye'nin En Beğenilen Markaları

2007-02-20T23:18:00.001+02:00

Merhabalar,

Yakın zamanda pazarlamadunyasi.com'da okuduğum bir haber hakkında bir şeyler yazmak istiyorum. Haber, KMG araştırma şirketi (zamanında HTP adını kullanırdı bu şirket, bilmeyenler için) yaptığı "Türkiye, Beklentiler, Tercihler, Beğeniler" adlı araştırmasının en beğenilen markalar çalışmasını konu ediyordu. Habere buradan ulaşabilirsiniz.

Habere göre en beğenilen markalar yanda görüldüğü gibi sıralanmış durumda.

İlk dikkat çeken durum Arçelik'in %44 gibi bir oranla "en beğenilen" birinci marka çıkması. Arçelik'i yine bir Koç grubu markası olan Beko izlemekte. Sonrasında ise Türkiye'nin gıda devi Ülker var. Liste genel olarak çok şaşırtıcı değil. Ancak satır aralarını okumakta fayda olacaktır.

Benim ilk dikkatimi çeken Coca Cola'nın en beğenilen 39. marka olabilmesi. Pepsi'nin marka liginde adı bile geçmiyor. Anlaşılan o ki, dünyanın en değerli markalarından Coca Cola ve Pepsi'nin, Ülker'in bir gıda markası olarak 3. Eti'nin de 22. olduğu listeye girebilmesi için Türk tüketicisini daha fazla etkilemesi gerekmekte.

Ancak bu durumu Türk tükecisinin Coca Cola'yı bir marka gibi değil de artık bir su, bir simit gibi görmesi şeklinde de açıklayabiliriz. Yani en beğendiğim marka su'dur diyen su tüketicisi sayısı nasıl az olacaksa Coca Cola'yı en beğendiği marka olarak ifade edecek "cola tüketicisi" sayısı az olacaktır diye bir hipotez öne sürelim:

Nasıl ki sistemler kendilerini karşıtlarıyla var eder ve meşrulaştırırlar, markalar da rakipleriyle "marka" sıfatlarını güçlendirir ve oturturlar. Şöyle ki, rakibi olmayan bir ürünün marka olarak algısıyla, oligopolik bir piyasadaki markaların algılanması farklı olabilmektedir. Arçelik'i düşünelim.

- Buzdolabınızı hangi marka aldınız?
- Arçelik marka aldık. Hep kullandığımız marka. Vesteller biraz daha genç işiydi.

türü bir diyalog ne kadar olasıysa;

- Colanızı hangi marka aldınız?
- Coca Cola marka aldık. Hep içtiğimiz marka. Pepsi biraz daha genç işi.

türü bir diyalog o kadar nadir görülebilmektedir.

Özetlersem, kapitalizm, sosyalizmin karşıtlığında kendini var edebilmiştir. Nasıl ki 1989'da sosyalizm çökmeye başlamıştır, kapitalizm de çöküş içine girmiştir. Immanuel Wallerstein, "Liberalizmden Sonra" adlı kitabında bundan söz eder. Sosyalizmin çöküşü, der Wallerstein, aslında liberalizmin de çöküşüdür. Zira kendine bir karşıt, bir zıt bulamayan bir liberalizmin meşruiyetini sürdürmesi zordur. Tabi sistem günümüzde olduğu gibi karşısına "terör" gibi yeni bir zıt bulmadığı sürece.

Heh, şimdi, Coca Cola'nın karşısında Pepsi var. Kabulümüz. Ancak Coca Cola, Pepsi karşısında o kadar baskın ki Coca Cola'yı bir marka olarak var edebilecek bir zıttı yok denilebilir. Aslında Coca Cola kendisine rakip olarak diğer cola şirketlerini değil, ayran, limonata hatta su gibi başka içecekleri hedef aldığını söylemektedir. Ancak bu durum Coca Cola'nın -sarsılmaz bilinirliğine rağmen- en beğenilen marka olarak ilk akla gelen 38 isim arasına sokamamıştır. Coca Cola aşırı bilinirliğinin kurbanı olmuş gibidir. tüketici Coca Cola'yı artık bir içecek markası olarak değil bir içecek olarak algılamaktadır.

Ha bu iyi midir? İyidir tabi. :)

Veriler, verisizlik.

2007-02-10T00:36:00.001+02:00

Merhaba,

Hemen bir konuyla başlamak istiyorum. Konumuz "verisizlik".

Dünyada herhangi bir konuda araştırma yapmak isteyenlerin en önemli ham maddesi veridir. Bir mühendis için de bir sosyal bilimci için de istatistiki veriler oldukça önemlidir kanımca. Kantitatif bir makale de çıkarsanız, kalitatif bir sosyal tespit de yapsanız söylediklerinizi istatistiklerle destekleyebilmek oldukça önemlidir. Ancak verilerini, bilginin bu önemi ona ulaşabilmeyi kolaylaştırmıyor da.

Bu "verisizlik" derdine tezimi yazmaya karar verdikten sonra düştüm. Tamam lisans öğrenimimde de verilerin, istatistiki bilginin öneminin az çok farkındaydım. Ancak ne yazık ki bu sorun "Ekonomik krizler ve tüketici davranışları"nı araştırırken karşıma kocaman, çelikten bir küp gibi dikildi. Bu bağlamda maliyet ve gizlilik karşımıza iki kardeş problem olarak çıkıyor.

Her iyi bir iş çıkarmak isteyen araştırmacı, yaptığı araştırmalarda olabildiğince derine ve ayrıntıya inmeye çalışır. Günümüzde makro verilerle tatmin olan çok az araştırmacı vardır. Ancak veriler mikrolaştıkça maliyetleri artıyor. Bugün sağlam bir çalışma için ihtiyaç duyulan basit bir istatistik için anketörlerin, uzmanların, araştırma şirketlerinin devreye girmesi gerekebiliyor. Bu verilerin güvenilir ve sağlam olması da o araştırmaya ayrılan bütçe ile doğru orantılı.

Bunun yanında veriler ayrıntılandıkça gizliliği de artıyor. Bugün tüketici davranışları hakkında Migros ya da Carrefour'da bir tıkla önünüze serilebilecek istatistikler gizlilik/firma politikası gibi nedenlerle kısıtlanıyor. Mesela TÜİK'in enflasyon sepeti ağırlıkları bir devlet sırrı niteliğindedir. 11 alt başlığa kadar inen sepet içeriklerinin ağırlıkları sadece 2 alt başlığa kadar (2. dereceden) yayınlanmaktadır.

Neyse, dediğim gibi tez çalışmamdaki en büyük sorun olan "verisizlik" gerçeğini sizinle paylaşmak istedim kısacak. Nerde bu devlet, nerde bu veriler, nerde çoraplarım?

Başlangıç

2007-02-10T00:32:00.000+02:00

Selamlar,

İktisat üzerine iletişim-reklam masterı yapan bir öğrenci olmamın yanısıra "özerk" bir bankada memur olarak çalışmaktayım. Bu blogtaki amacım topluma, insanlara görüşlerimi aktarmaktan öte yazı yazarak kişinin bilgisini toparlayabilmesi, araştırma yapmak için motivasyon bulması ve somut bir şeyler üretebilmenin verdiği hazdır.

Bu blogta iktisat, tüketici davranışları, politik-iktisat'tan oluşan bir çerçevede yazılar yayınlamak niyetindeyim. Umarım sürekli ve etkin bir blog ortaya çıkarabilirim.